eraldica-occitana.over-blog.com

Lo celèbre e majestuós ostal de comuna de la vila de Tolosa pòrta encara un fum de testimònis eraldics de l'epòca ont los Capítols bailejavan la ciutat. 
  

La faciada oèst del Capitòli foguèt bastida a partir d'agost 1750 suls plans de l'arquitècte Guilhèm Cap-mas (Guillaume Cammas). Las grandas fenèstras del primièr estage foguèron alara  prevesidas de balcons en fèrre-fabregat ont los Capítols prenguèron la costuma, entre 1751 e 1770, de far representar loras armas sus d'escuçons colorats. Aital, cada annada, los uèch cònsols fasián fargar, pel mèstre-fabre Bernad Ortet (Bernard Ortet), lors escuts qu'èran acrancats dos per dos a las grasilhas dels balcons. En tot, son al mens 144 escuçons que foguèron fargats pendent aqueste brieu. Lo bastiment comprenent pas qu'un pauc mai de vint balcons, la costuma foguèt presa de remplaçar, a flor e a mesura, los escuçons mai vièlhs per los dels novèls Capítols nomenats. Los escuçons retirats èran alara estremats dins lo galatàs del bastiment, oblidats de totes...

 

 

Aital, quand lo 10 d'agost de 1793, los revolucionaris metèron a execucion l'arrèst dels comissaris de la Convencion, ordonant la destruccion de tota representacion eraldica coma signe ufanós de l'Ancian Regime, los escuçons en plaça foguèron segurament destrusits mas pas los qu'èran estats depausats al trast, es a dire, los mai ancians. En 1827, pendent la Restauracion e jol regne del rei de França Charles X, 35 escuçons retrobats èran tornats acrancats als balcons. Malurosament, foguèron alara integralament daurats e perdèron totes los esmauts d'origina. En mai d'aquò, foguèron plaçats sens téner compte de l'identitat de lors proprietaris ni mai de la cronologia de lor capitolat.

Enfin, en 1988, totes aquestes vièlhs escuçons foguèron desplaçats dins las colleccions del musèu Paul Dupuy e remplaçats suls balcons per de còpias que permetèron de poder tornar contemplar las colors de las armas d'origina quand èran estadas identificadas. Pr'aquò, coma o veirem, podèm senhalar qualques errors o variantas presentas sus aquestes escuts. D'unas armas demòran encara anonimas e lors esmauts son donc a prendre ambe prudéncia. 

 

Presentam aicí aquestes 35 escuçons que nos fan descobrir l'eraldica de la noblèssa capitolària de la segonda mitat del sègle 18. Los escuts son numerotats e presentats per rapòrt a lora situacion sus l'edifici. Començarem pels escuçons de la faciada oèst en partent de la carrièra del pes de l'òli al sud fins a la carrièra Lafaieta abans d'acabar ambe los tres escuçons presents sul balcon èst qu'agacha la cort d'Enric IV.

 

Sus la faciada oèst, a cada balcon, los escuçons son plaçats dos per dos, dominats per una crotz de Tolosa. Tres balcons son ondrats d'un escuçon a las armas de la vila e enfin, lo balcon central es desprovesit de tot escuçon.

 

  1èr balcon

 

los escuçons n°1 e 2 pòrtan las meteissas armas :

 

 

  "d'aur al cabrion d'azur acompanhat de tres mosquetaduras d'armina "

 

Son las armas de Josèp Chauson de Lacomba (Joseph Chauson de Lacombe), escudièr, conselhièr del rei e comissari de las guèrras, Capítol del barri Sant-Sarnin en 1751.

 

  







2nd balcon 

 

Aqueste balcon es ondrat d'un sol escut presentant las armas de la vila de Tolosa "de vermelh a la crotz clechada, vuidada e pometada de dotze pèças d’aur, encerclada e montada sus un aste del meteis pausat en pal adestrat d’un castèl donjonat de tres torres e senestrada d’una basilica de tres cloquièrs, lo tot d’argent maçonat de sable ; a l’anhèl pascal tanben d’argent, lo cap nimbat e contornat brocant sul tot ; al cap cordurat d’azur semenat de flordalís tanben d’aur"

 

   

3en balcon 

 

escuçon n°3 :

 

 

"d'argent al cabrion de vermelh acompanhat de tres cauquilhas d'aur"

 

  Aquestas armas son pas estadas identificadas.

 

  










     

escuçon n°4 :

 

 

 

"d'argent a l'arbre terrassat de sinòple acostat de dos ròcs de sable, a la benda de vermelh brocanta"

 

  L'arbre en question podriá èsser un pin. Avèm pas pogut identificar aqueste escut.

 

 








4en balcon 

 

escuçon n°5 :

 

 

 

"Escartairat als 1 e 4 d'azur a l'aucèl coronat d'argent acompanhat de doas estelas d'aur ; als 2 e 3 contra-escartairat d'argent e de vermelh (a la crotz en fielet d'aur brocanta)"

 

 

  Aquestas armas son pas identificadas.

 

  







escuçon n°6 :

 

 

 

"d'azur a un gal d'argent crestat e barbat de vermelh, pausat sus una cleda d'aur e agachant un solelh d'aur eissent del canton dèstre del cap"

 

 S'agís de las armas parlantas de Josèp de Galhard (Joseph de Gailhard), cosenhor de Montgalhard, cavalièr, conselhièr e advocat general del rei a la tresaurariá de Tolosa. Foguèt Capítol titulari de La Dalbada en 1736, 1737, 1738, 1740, 1742, 1752 e 1756. 

  





   

5en balcon

 

escuçon n°7 :

 

 

"Escartairat, als 1 e 4, d'azur a una tor d'argent maçonada e aclarada de sable ; als 2 e 3 d'aur a una ancora de sable pausada en pal sus una mar de sinòple"

 

Trobam aquí l'escut de Miquèl de Portet (Michel de Portet), senhor de Bèl-lòc, escudièr, Capítol del quartièr Sant-Pèire en 1755.

 

 







escuçon n°8 :

 

 

 

"d'azur a tres arpas d'aur"

 

Son las armas de Francés-Raimond David de Baudriga (François-Raymond David de Beaudrigue), escudièr, Capítol titulari de la Daurada de 1747 a 1751, en 1755 e de 1759 a 1765. Es el que menèt, entre 1761 e 1762, l'enquista de l'affar Calàs rendut celèbre per l'engatjament de Voltaire. Per aver condemnat Joan Calàs a mòrt sens vertadièras pròvas, foguèt destituit de son capitolat après la revision del procès en 1765. Èra descendent d'una familha de drapièrs originària de Carcassona. Aquestas armas fan referéncia segurament a l'arpa de David. 

 

 


6en balcon

 

I podèm observar un escut solet a las armas de la vila de Tolosa.

 

7en balcon

 

escuçon n°9 :

 

 

 

"de vermelh al cabrion d'aur acompanhat de tres besants d'argent"

 

Son las armas d'Andrieu de Tortèl (André de Tourtel), advocat, baron de Sant-Anhan, senhor de Gramont e de Bèlregard, Capítol del Pont-Vièlh en 1751.

  









escuçon n°10 :

 

 

 

"d'azur al cabrion d'aur, acompanhat en punta de tres creissents d'argent pausats en pal ; al cap d'argent cargat de tres ròsas de vermelh"

 

Aqueste escut pòrta las armas de Pèire-Guilhèm de Colonsac (Pierre-Guillaume de Couloussac), advocat, Capítol de la Daurada en 1751.

  







8en balcon

 

escuçon n°11 :

 

 

 

"arminat d'aur a la tor d'argent maçonada e aclarada de sable"

 

 

  Aquestas armas son pas estadas identificadas.

  









escuçon n°12 :

 

 

"d'aur al cabrion de vermelh acompanhat en cap de doas estelas del meteis e en punta d'un cap de maure al natural"

 

 

S'agís de las armas de Joan de Cimòrra (Jean de Simorre) nascut en 1688, senhor de Lordas, advocat al Parlament, subdelegat de l'Intendent de Lengadòc al diocèsi de Mirapeis e Capítol del quartièr Sant-Bertomieu en 1750. Moriguèt a Mirapeis, ont teniá un ostalàs, a l'atge de 93 ans, en 1781.

 

Segon las sorgas, lo cabrion pòt èsser alisat e las estelas d'azur.

 

9en balcon

 

escuçon n°13 :

 

 

 "Copat de vermelh a doas ròsas d'aur ambe d'azur a una ròsa tanben d'aur, a la faissa del meteis brocant sus la particion e cargada d'una sèrp ondada en faissa al natural"

 

  Aquestas armas non encara identificadas devon èsser las del Capítol Godefroy (N.?) de l'annada 1747 que portava d'après lo "Grand Armorial de France" de Jougla de Morenas (n°17728) :

 

"d'argent a la faissa d'azur cargada d'una sèrp d'aur ondada en faissa, acompanhada de tres ròsas de vermelh tijadas e fuelhadas de sinòple"

   

   

 

 

Son aquestas armas qu'apareisson dins l'Armorial dels Capítols de Brousse e Dufis al n°496.

  













escuçon n°14 :

 

 

 

"d'azur a tres ròdas de Santa Catarina al cap cordurat de vermelh cargat d'un creissent d'argent acostat de doas estelas d'aur"

 

Escut apartenent a Enric Rolland (Henry Rolland), senhor de Sant-Roman, cosenhor de Montesquieu, Basièja e Montgalhard, escudièr, Capítol de la Dalbada en 1755.

 

 






10en balcon

 

escuçon n°15 :

 

 

 

"d'argent a un ostal de vermelh sus un mont de sable, al cap d'azur cargat de tres caps de leons lengats de vermelh naissent del camp d'argent"

 

Es l'escut de Pèire-Joan-Francés Amblard (Pierre-Jean-François Amblard), doctor e advocat al Parlament, Capítol de Sant-Estève en 1752 e 1759, capolièr del Consistòri en 1759. Après son maridatge ambe Isabèl Rolland, portava de costuma aquestas armas escartairadas  de las de sa femna "d'aur a una faissa ondada de vermelh acompanhada en cap de doas ròdas d'azur e en punta d'un tortèl del meteis".

 Dispausam de mantuns blasonaments o  representacions d'aquestas armas ont trobam tanben tres caps d'aucèls aracats en plaça dels caps de leons.

 

  escuçon n°16 :

 

 

 

 "d'azur a doas espasas d'argent garnidas d'aur pausadas en sautor, las puntas en naut, acompanhadas en cap d'un vòl d'aur, en punta d'un creissent d'argent, al flanc dèstra d'una man de vermelh e al flanc senèstra d'una man de sinòple"

 

Aquestas armas son las de Carles Lagana (Charles Lagane), advocat, Procuraire del rei en la vila, Senescal e Presidial de Tolosa, Capítol de Sant-Estève en 1753. Moriguèt en 1789 e balhèt per testament la soma de 50 000 francs a la vila de Tolosa per alimentar los grifols publics ambe d'aigas de Garona, puras e sanas. Una placa de marbre gravada sul Castèl d'Aiga, rampèla aquesta donacion. 

 

 

 

 

 

 

 

Lo retrach d'aqueste personatge apareis dins la Cronica 423 (1752-1753) del libre 11 de las Annalas de la Vila de Tolosa (AMT BB 283) ont los Capítols avián presa la costuma de se far representar dempuèi la mitat del sègle 14.

 

D'autras sorgas (Jougla de Morenas, Roschach, Brémond) li balhan per armas "d'azur a doas espasas d'argent en sautor acompanhadas en cap d'un vòl d'aur e dins los autres cantons d'una man al natural".

 

 

11en balcon

 

Es lo balcon central de la faciada que pòrta pas d'escuçon sus sas grasilhas.

   

12en balcon

 

escuçon n°17 :

 

 

 

  "escartairat als 1 e 4 d'azur al leon d'aur al cap cordurat de vermelh cargat de tres estelas d'aur, als 2 e 3 d'argent a tres ròcs de sable pausats en faissa, al cap de vermelh cargat de tres estelas d'aur"

 

 

 

  Aquestas armas son pas estadas identificadas.

  






escuçon n°18 :

 

 

 

"escartairat als 1 e 4 d'azur al cabrion d'aur acompanhat de tres besants d'argent , al cap d'argent (pinturat aquí en azur) cargat d'un laurièr de sinòple ; als 2 e 3 de sable al leon d'aur somat de tres estelas del meteis"

 

Son las armas de Loís Daurièrs (Louis Dauriers), advocat al Parlament, Capítol de Sant-Sarnin en 1755 e 1760, capolièr del Consistòri en 1760.

 






13en balcon

 

escuçon n°19 :

 

 

 

"d'azur a tres espasas d'argent garnidas d'aur pausadas en pal, la punta en bas, entrelaçadas de doas espasas del meteis garnidas d'aur pausadas en faissa, la primièra punta a senèstre e la segonda ambe la punta a dèstre"

 

 

  Escut non identificat.

 






escuçon n°20 :

 

 

"d'argent al leon contornat de vermelh tenent un escuçon al cap d'azur al solelh eissent del canton dèstra"

 

 

  Armas non identificadas. L'objècte tengut per l'animal pòt èsser tanben un còr. 

 

 







14en balcon

 

escuçon n°21 :

 

 

  "d'aur al cabrion de vermelh cargat de cinc ròcs de sable, acompanhat en punta d'un arbre terrassat de sinòple e en cap de dos ramèls florits d'argent eissents del cabrion e susmontats d'una estela de vermelh en cap"

 

 

 

Aquestas armas, non identificadas serián benlèu a raprochar de las d'Amanç de Pratvièlh, Capítol en 1775 e 1778, que portava "de vermelh al cabrion d'aur somat d'una estela d'argent, acompanhat de tres flors tijadas e fuelhadas d'aur".

 

 


escuçon n°22 :

 

 

 

  "d'azur a l'enclutge d'aur, al braç dèstre de carnacion eissent d'una nivola d'argent al canton senèstre e tustant sus l'enclutge ambe un martèl d'argent"

 

Son las armas de Joan-Antòni Fabrin (Jean-Antoine Fabry), advocat e escudièr, Capítol de Sant-Estève en 1738 e 1751, capolièr del Consistòri en 1751.

 

 D'unes blasonaments mencionan pas la nivola d'argent del canton senèstre.

 

 




15en balcon

 

escuçon n°23 :

 

 

  "d'argent al leon passant de vermelh, brocant sul pè d'un arbre terrassat de sinople; al cap d'azur cargat de tres estelas d'aur"

 

Es l'escut de Bernad La Pomarèda de La Vigariá (Bernard Lapomarède de Laviguerie), advocat, Capítol de Sant-Sarnin en 1741 e 1752. Dins una gravadura de 1752, aquestas armas son figuradas sens lo cap cargat d'estelas.

 

 







escuçon n°24 :

 

 

 

"d'azur a la torre d'argent maçonada e aclarada de sable"

 

Son las armas de Joan-Francés Lafua (Jean-François Lafue), advocat, senhor d'Ausàs, Capítol de La Pèira en 1755, capolièr del Consistòri de 1762 a 1764. Aqueste borgés aparteniá a una familha d'origina comengesa, coneguda a Seps dempuèi la mitat del sègle 17, e teniá una part de sa fortuna de la fabrica de faiença qu'aviá creada a Marinhac-Las Pèiras (31) en 1737.

 

 D'unes blasonaments ajustan a aquestas armas una croseta d'argent en punta.

 

 

16en balcon

 

escuçons n°25 e 26 :

 

 

Tornam trobar aicí en dos exemplaris l'escut a las armas del Capítol Josèp Chauson de Lacomba qu'aviam encontradas suls dos primièrs escussons de la faciada. Aqueste personatge foguèt pas qu'un còp nomenat Capítol e la preséncia de quatre escussons a sas armas pròva que cada magistrat podiá far representar mantuns còps son escut sul bastiment.

 








17en balcon

 

Aquesta grasilha pòrta un escut a las armas de la vila.

 

  18en balcon

 

escuçon n°27 :

 

 

"de vermelh a tres flors (ulhets) tijadas e fuelhadas d'aur"

 

Son las armas de Pèire Pratvièlh (Pierre Pratvièl), notari, advocat al Parlament, Capítol del Pont-Vièlh en 1752.

 

 









escuçon n°28 :

   

 

"d'argent a l'arbre terrassat de sinople"

 

Armas non identificadas.

 












19en balcon

  

escuçon n°29 :

 

 

"d'aur al tilhòl de sinòple nevós d'argent, terrassat del meteis, somat de doas tèstas d'Eòle de carnacion eissentas dels dos cantons de l'escut, dins de nivolas d'argent e bufant sus l'arbre"

 

 

Aquestas armas pro originalas, a l'estetica classica plan marcada del sègle 18, apartenián a Joan-Claudi de Tilhòl (Jean-Claude de Tilhol), advocat al Parlament, Capítol de Sant-Estève en 1750, 1754, 1755 e 1756.

 

 

 

 

 

 

   

escuçon n°30 :

 

 

 

"d'azur al cabrion d'argent al lebrièr passant en punta de vermelh"

 

Son las armas de Joan-Antòni de Lapeiriá (Jean-Antoine de Lapeyrie), baron de Salissinhac, escudièr, Capítol de la Pèira en 1751. Sa familha èra originària de la vila de Lombés.

  








20en balcon

 

escuçon n°31 :

 

 

 

"d'argent al cabrion de vermelh, somat d'un creissent d'azur e acompanhat en cap de doas estelas d'aur e en punta d'un arbre terrassat de sinòple"

 

Aqueste escut presenta las armas de Pèire Labona (Pierre Labonne), senhor d'Escabilhon, escudièr, Capítol de Sant-Bertomieu en 1752. Son atestacion de noblessa, conservada al Musèu Paul Dupuy menciona lo blasonament "d'aur al cabrion de vermelh acompanhat en cap d'un creissent e de doas estelas, pausats 1 e 2, lo tot del meteis (vermelh), e en punta d'un arbre terrassat de sinòple".

  


escuçon n°32 :

 

 

 

"d'azur a l'anhèl pascal d'argent, tenent una crotz a la bandièra d'aur ; al cap d'aur cargat de tres estelas d'argent"

 

Son las armas de Joan-Baptista Borrèl (Jean-Baptiste Borrel), borgés, Capítol de la Pèira en 1752.

  









Balcon de la Sala dels Illustres, dominant la cort Enric IV sus la faciada èst.

 

Aquestes tres escuçons son pas del meteis modèl que los precedents coma se pòt observar çai-jos. Podèm veire donc, d'esquèrra a drecha :

escuçon n°33 :  

"d'argent al cabrion de vermelh, acompanhat de tres estelas d'azur  ; al cap d'azur cargat d'un creissent d'argent acostat de dos besants del meteis"

 

Es l'escut de Pèire Jolian (Pierre Joulia), negociant, ancian Prior de la Borsa, Capítol de la Pèira en 1770 e de 1778 a 1780.

 










escuçon n°34 :

 

 

 

"de vermelh a l'ancora de sable mesa en pal, acostada de doas brancas floridas fuelhadas d'aur ; en cap tres estelas d'aur"

 

 

  Armas non identificadas.

  








escuçon n°35 :

 

 

 

 "d'argent al sautor de vermelh"

 

Son las armas de Pèire d'Albaret (Pierre d'Albaret), advocat, Capítol de Sant-Estève en 1770.

  












Sorgas principalas : J.Chalande, "Les armoiries capitulaires au Capitole", Mémoires de l'Académie des sciences, inscriptions et belles-lettres de Toulouse, 1912, p.105 a 130 ; R.Bourse e I.Dufis, "Armorial des Capitouls - Essai de reconstitution", 2009 ; C.Cau, "Les Capitouls de Toulouse - L'intégrale des portraits des Annales de la Ville 1352-1778", Privat, 1990 ; P.Wolff (jos la dir. de) "Les Toulousains dans l'histoire", Privat, 1984.

Lo vilatge de Portiranhas, ancianament Porcairanhas o Porcairagas, seriá lo brèç de la celèbra trobairitz Azalaís de Pocairagas que visquèt a la fin del sègle 12. 

Sa vida ditz : "N'Azalais de Porcairagues si fo de l'encontrada de Monpeslier, gentils domna et ensenhada. Et enamoret se d'En Gui Guerrejat, qu'era fraire d'En Guilhem de Monpeslier. E la domna si sabia trobar, e fetz de lui manhtas bonas cansos". 

 

D'efièch, trobam ben una familha de Porcairagas, vassala dels vescomtes de Besièrs, al cap de la senhoriá dins las annadas 1065. Pauc abans lo sègle 13 e la Crosada, aqueste feu passèt a la familha de Pesenàs ambe lo maridatge d'una autra(?) Azalaís, filha e eiritièra de Rostanh de Porcairagas ambe Pèire de Pesenàs.

Lo grand revolum de la Crosada e de l'aneccion al reialme de França cambièt tot lo paisatge social e politic de la region. Aital, Portiranhas e mantunas autras localitats dels environs tombèron dins l'escarsèla d'un dels principals luòctenents de Simon de Montfort, lo Marescal Gui de Levís. La familha de Levís, originària d'Isla de França, se mantenguèt en Lengadòc pendent de sègles, e tenguèt la senhoriá de Portiranhas fins al sègle 17 al mens. 

 

 

La glèisa parroquiala, dedicada a Sant Fèlix, èra al cap d'un priorat dependent de la catedrala Sant Nazari de Besièrs, dempuèi al mens lo sègle 12. Foguèt tornada bastida a la debuta del sègle 14 en pèira basaltica, coma mantunas glèisas del ròdol (veire l'article sus Agde). Aviam dejà vist qu'aqueste material local èra pas plan propici a l'escultura en general e a l'eraldica en particular. Aital, trobam pas qu'una clau de volta ondrada d'un escut figurat ambe son ligam de cuèr, lo guinsal. Malurosament, pòrta pas cap de traça de gravadura e deviá èsser simplament pinturat a las armas de son proprietari que demòra donc desconegut.

 

 

Mas çò qu'interessarà mai l'eraldista se situís sus la paret interiora occidentala de l'edifici, enquadrant un grand portal ajustat al sègle 18. S'agís d'una granda listra funerària plan escafada que se perlonga sus tota la longor de la paret a una nautor d'environ 2,20 mètres.

 

La longa benda pinturada de negre es ondrada de dos decòrs eraldics identics plan malaisits de deschifrar. Una observacion mai atentiva revèla la preséncia de dos escuts mesclats dins cada decòr, coma se doas listras èran estadas subrepausadas a dos moments diferents.

 

Avèm suslinhat sus cada fotò las grandas linhas que demòran de las pinturas en utilizant una color diferenta per cada escut.

 

 

  Pintura n°1 a esquèrra del portal

 

 

Pintura n°2 a drecha del portal

 

Podèm distinguir la siloèta d'un grand escut coronat e suportat per dos leons (?). Sembla qu'aqueste escut de granda talha siá lo mai ancian, pinturat en primièr. Del còp sa legida es malaisida mas un element determinant apareis al franc-quartièr senestre jos la forma de cabrions o d'un cabrionat d'aur e de sable qu'es pas sens rapelar las armas tradicionalas de la familha de Levís citada mai naut. I podèm distinguir tanben la traça d'un escut en abisme. Podrián èsser los rèstas de las armas d'Anna de Levís (1569-1622) que portava "escartairat al 1 bendat d'aur e de vermelh qu'es de Thoire-Villars, al 2 d'aur als tres cabrions de sable qu'es de Levís, al 3 de vermelh a tres estelas d'aur qu'es d'Andusa, al 4 d'argent al leon de vermelh qu'es de Layre, sul tot escacat d'aur e de vermelh qu'es de Ventadorn".

 

Aqueste personatge plan important de l'epòca, Governador e Senescal de Lemosin, Luòctenent General de la província de Lengadòc e Par de França foguèt un pròche dels reis de França Enric IV e son filh Loís XIII. Es el qu'apasimèt las guèrras de religion dins las Cevenas dins lo primièr quart del sègle 17. Moriguèt de malautiá lo 8 de decembre de 1622, a Belcaire, ont veniá de presidir los Estats Generals de la Província de Lengadòc. Las cronicas del temps nos contan que l'emocion foguèt granda après sa mòrt e seriá pas estonant qu'un senhor de son envergadura agèsse una listra funerària dins un de sos feus de Lengadòc.

 

A una epòca posteriora, un autre escut mai pichon foguèt pinturat per dessús. L'avèm suslinhat en roge. Tornam trobar dos leons per supòrt mas aquí, las armas se pòdon blasonar "d'aur a la bordadura componada de sable e d'argent". Tot aquò sembla repausar sus una mena de mont decoratiu de color blanca. Aquestas armas son pas estadas identificadas pel moment mas devon correspondre a las d'un linhatge que tenguèt la senhoriá de Portiranhas a la seguida dels Levís.  

      

 Sorgas principalas : C.Duhamel-Amado, Genèse des lignages méridionaux T.2 Portraits de familles - Portiragnes p.53, UTM, Toulouse, 2007 ; Archives du château de Léran (vol.3) Inventaire historique et généalogique des documents de la branche Lévis-Mirepoix, Privat, Toulouse, 1909 ; nombrosas sorgas internet e demèst aquestas las principalas   http://www.medarus.org/Ardeche/07celebr/07celTex/ventadour_anne.htm  http://racineshistoire.free.fr/LGN/PDF/Levis.pdf.