Overblog
Suivre ce blog
Administration Créer mon blog

Presentacion

  • : ERALDICA OCCITANA
  • ERALDICA OCCITANA
  • : Aqueste blòg a per tòca d'estudiar e de presentar l'istòria e lo patrimòni eraldic occitan. L'espaci estudiat s'espandis sus l'ensemble del domeni de la lenga d'òc de l'Auvernha als Pirenèus e de l'Ocean Atlantic als Alps. L'epòca privilegiada es l'Edat-Mejana (12en-15en sègles) sens, çaquelà, daissar los sègles seguents dins l'ombra. JONHÈTZ-NOS e participatz al projècte !
  • Contact

Recèrca

25 décembre 2014 4 25 /12 /décembre /2014 17:47

mapa-sant-esteve.PNG

 

 

Sant Esteve de Val Francesca, Gavaldan, Lengadòc.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mercés al mandadís d'un aimable legidor, vos prepausam dins aqueste article de descobrir en partida lo patrimòni eraldic present dins la glèisa e lo castèl de Sant Esteve de Val Francesca (Saint-Etienne-Vallée-Française, 48), mas tanben de descobrir un pauc mai l'istòria d'aqueste canton.

 

Saint-etienne-vall-e-fran-ais-vue-g-n-rale.jpgFotografia Alain Delfieu 

 

Aqueste pichon vilatge cevenòl es situit a la termièra sud del despartament de Lausèra, en contact ambe lo Gard vesin. Lo nom de "Val Francesca", mal revirat en "Vallée Française" a la Revolucion, vendriá probablament de la posicion de termièra o d'enclava qu'agèt aqueste canton entre los domenis Visigòts e Francs al sègle 6. Lo toponim de Val Francesca (Vallis Franscisca o Val Franciscus en latin), atestat en 935 qualifiquèt de'n primièr la glèisa Nòstra-Dòna bastida dins la comuna vesina de Moissac de Val Francesca (Moissac-Vallée-Française, 48) devenguda dempuèi un temple protestant.

 

Lo vilatge de Sant Estève dependiá a l'Edat Mejana de la castelaniá de Florac (Florac, 48) que tenián los potents princes d'Andusa (Anduze, 30).

 

Aqueste linhatge de primièr plan, probablament eissut dels comtes carolingians de Tolosa, contrarotlava una partida de las Cevenas a l'entorn de las vilas d'Andusa, de Sauva (Sauve, 30), d'Alès (Alès, 30, en co-senhoriá ambe los Pelet), de Pòrtas (Portes, 48), Florac e Barra (Barre des Cévennes, 48) e fins a la plana ont tenián Somièras (Sommières, 30) e la sobeiranetat de la baronia de Lunèl (Lunel, 30). Tenián tanben qualques senhoriás minièras que lor permetián de batre una moneda apelada lo denièr Bernadin.

 

J.B. Rietstap e mantuns autres eraldistas classics lor balhan coma armas "de vermelh a tres estelas d'aur" sens que n'ajam trobada l'origina enlòc. En mai d'aquò, trobam pas una sola traça d'aquesta identitat eraldica dins los dos sègles d'istòria sigilografica del linhatge ont totes los personatges de que conservam un sagèl (sèt en tot) portavan un escut al leon. Caldriá donc veire puslèu dins las armas atribuidas tradicionalament als Bermond d'Andusa las armas vertadièras del linhatge dels princes d'Andusa ont lo pichon nom Bermond èra d'efièch plan emplegat. Se pòdon blasonar "d'argent al leon de vermelh" e son presentas entièiras o escartairadas dins los escuts modèrnes de familhas descendentas coma o podèm veire mantuns còps dins l'Armorial Général de France de 1696.

 

 

Andusa-copie-1.JPG Familha d'Andusa

"d'argent al leon de vermelh"

 

Francois-de-Bermond-1696-AGF-Prov-f-1389.JPG

 

Armas enregistradas en 1696 per Francés de Bermond,

escudièr, dins l'AGF vol.30 Provença 2, p.1389.

 

Los ligams vassalics qu'avián los senhors d'Andusa ambe los comtes de Tolosa foguèron afortits en 1202 pel maridatge de Pèire Bermond Ièr d'Andusa ambe Constança, filha del comte Raimond VI. Mas quand venguèt la Crosada Albigesa, Pèire Bermond profitèt de sa posicion de gendre del comte de Tolosa per pretendre a sa succession pendent lo concile de Latran de 1215 qu'enterinava la desfacha ramondenca de Murèth. Aquestas pretencions desmesuradas e illegitimas foguèron pas retengudas e Pèire Bermond moriguèt pauc après alara qu'èra encara a Roma.

 

Tres ans mai tard, en 1218, son jove filh Pèire Bermond II anava causir son camp, en s'aligant el ambe Raimond VI de Tolosa, son grand-paire, contra los envasidors. Cal dire qu'i ganhava d'importants domenis en Roergue meridional en particular. Son fraire Raimond, senhor de Florac, teniá tanben pel partit dels Ramondencs en 1224 alara que lor oncle Bernad VIII d'Andusa el, èra aligat ambe Amaury de Montfort en 1220. Aquestes conflictes familials e mai que mai, generacionals, foguèron reglats per un acòrd suls partatges senhorials de la baronia en 1223 entre Pèire Bermond II e los eiritièrs de Bernad VIII.

 

En 1226, la Crosada Reiala davalèt sus Occitània. Pèire Bermond d'Andusa faguèt sa somission al rei de França Louis VIII coma la màger part dels senhors lengadocians, abans lo sètge d'Avinhon. A la seguida del Tractat de Paris (12 d'abrial de 1229) que marcava la victòria dels Capecians suls Ramondencs, totes los domenis dels senhors d'Andusa passèron jos la sobeiranetat dels reis de França.

 

Nos cal benlèu creire qu'aquò agradava pas a Pèire Bermond II d'Andusa que lo vesèm participar activament a la revòlta del comte Raimond VII de Tolosa contra lo rei de França en 1242. Mas aqueste acte de rebelion contra son sobeiran dirèct li valguèt de veire sos principals domenis lengadocians confiscats al profièch del rei de França. Pèire Bermond se retirèt alara dins sos fièus del Dalfinat, que li venián de sa femna Gauceranda de Peitius, ont lo linhatge perdurèt jol nom de senhors de La Vòuta (La Voulte, 07).

 

Es alara qu'Andusa, Sauva, Somièras e la Val Francesca en partida passèron dins los domenis dirècts dels reis de França.

 

 

Dins la segonda mitat del sègle 14 debutèt la construccion d'un castèl novèl dominant lo borg e que veniá remplaçar l'antic Castelàs bastit pels senhors d'Andusa a 400 mètres al sud del vilatge, sus un puèg al confluent dels dos Gardons.

 

Castelas.jpg

Castelàs dels senhors d'Andusa.

Fotografia Guibli, http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/97/Castelas.jpg

 

  Aqueste castèl nòu anava èsser la residéncia d'una branca capdeta d'una familha originària del Comtat Venaicin, los Raimond de la Visclèda (La Visclède, Tarascon, 13)  que representava un ramèl segondari de l'important linhatge provençal dels Raimond de Modèna (Modène, 84) que portavan "d'argent a la crotz de vermelh cargada de cinc cauquilhas d'argent".

 

Raimond-de-Modena.JPG

Raimond de Modèna 

"d'argent a la crotz de vermelh cargada de cinc cauquilhas d'argent"

 

 

Seriá Pèire de Raimond, atestat en 1366, qu'auriá començat la construccion d'aqueste bastiment. Lo vesèm prestar omenatge per sos fieus al rei de França lo 5 d'agost de 1392 e al comte d'Alès de que dependiá alara Sant Esteve, lo 29 de mai de 1393.

 

Puèi trobam Ectòr e Antòni, benlèu fraires, senhors de Sant Esteve a la termièra dels sègles 15 e 16. La filiacion deven alara mai complèta ambe Jacme de Raimond, lo filh d'Antòni, maridat en 1555 a Anna d'Altièr de Champ. Èra senhor de Sant Esteve, Calbèrta, del Maselet e del Vilars lo Cremat (Cna de Saint-Germain de Calberte, 48). Lor filh Joan, senhor del Maselet, esposèt en 1579 Anna de Cabelièr.

 

Agèron un filh, nomenat Joan coma son paire, qu'esposèt Margarida d'Aguilhon en 1619 e rendèt omenatge davant la cort del senescal de Nimes lo 26 de mai de 1639. Sembla que Joan moriguèt en 1650 e son filh Jacme li succedèt al cap de la senhoriá. Se maridèt pauc après (1651) ambe Susanna de Guiran de que sabèm pas se agèt d'enfant. Mas qualques decennias après (1696-1700) trobam Joan Jacme de Raimond, senhor de Sant Esteve, probablament lor filh, qu'enregistrèt sas armas dins l'Armorial Général de France coma o podèm veire çai-jos.

 

Jean-Jacques-de-Raimond-sgr-de-StEtienne-f-80.JPGArmorial Général de France, vol.14 Lengadòc 1, p.80. 

 

Aquestas armas se pòdon blasonar "escartairat al 1 d'azur a doas lanças d'argent pausadas en sautor e cantonadas de quatre estelas d'aur, al 2 de vermelh a doas faissas d'aur, al 3 de vermelh al leon d'aur, al 4 d'azur a una colomba eissauranta d'argent, contornada e la pata senèstra levada, sul tot d'aur a sièis tortèls de vermelh pausats 3 2 e 1".

 

Segon Rietstap, las lanças son d'aur, las faissas d'argent e l'escuçon pòrta d'azur a sièis besants d'aur, mas coneissèm pas sa sorgas e sabèm que son Armorial Général fa sovent pròva d'imprecision.

 

Los quatre quartièrs son probablament los remembres d'aliganças ancianas de que n'avèm pas trobadas las traças dins la genealogia lacunària de la familha. Nòstras temptativas d'identificacion son demoradas incertanas per ara quitament se qualques pistas son autorizadas coma pel primièr quartièr, la familha Sussy de Villehaute de Provença que portava "d'azur a doas lanças d'aur pausadas en sautor acompanhadas en cap d'una estela e en punta d'una poma de pin versada, lo tot del meteis" mas sus quina avèm pas cap d'informacion.

 

Per contra, l'escuçon central brocant sul tot nos es conegut. Presenta una version bresada de las armas de la familha de la Visclèda "d'aur a sièis tortèls de vermelh pausats 2 2 e 2". Los Raimond relevèron aquestas armas e lo nom de la Visclèda a l'escasença del maridatge de Berenguer de Raimond, co-senhor de  Barbentana (Barbentane, 13) ambe l'eiritièra del senhor de la Visclèda, près de Tarascon vèrs 1230. La branca capdèta installada a Sant Esteve a donc bresat aquestas armas en cambiant simplament la posicion dels tortèls sus l'escut coma se pòt veire sus una clau de volta escultada a l'interior del castèl e databla de la fin del sègle 14 (veire çai-jos).  

 

 Raimond-de-la-Viscleda.JPG Raimond de la Visclèda, an relevat las armas de La Visclèda 

"d'aur a sièis tortèls de vermelh pausats 2 2 e 2"

 

Blason-de-Raimond-2.jpg

  Escut del sègle 14 a l'interior del castèl, ambe los tortèls

pausats 3, 2 e 1. (fotografia A.Delfieu)

 

La darrièra representanta d'aqueste linhatge foguèt dòna Catarina de Raimond, filha unenca de Jacme de Raimond senhor de Sant Esteve, qu'esposèt en 1745 un capdèt Borèlli, vescomte de Ròca-Servièras, d'una potenta familha marselhesa. Èran totjorn proprietaris del castèl de Sant Esteve en 1792 mas foguèron forabandits e deguèron rendre totes lors títols feudals a l'eissuda d'una susmauta populara.

 

Borelli-de-Roca-Servieras.JPG Borèlli de Ròca-Servièras

"de vermelh a tres pals d'aur al cap de vermelh cargat de tres besants d'aur"

 

 

 

 

Un autre linhatge aristocratic èra present a Sant Esteve dempuèi al mens la primièra mitat del sègle 17 e i teniá una part de la senhoriá. D'efièch, Saint Allais nos apren dins lo cinquen volum de son "Nobiliaire universel de France" que la familha de Cabiron, coneguda dempuèi 1350 s'aliguèt als barons d'Andusa pel maridatge en 1380 d'Amalric de Cabiron ambe Guilhemeta, filha de Bermond IV d'Andusa e de Margarida de Chastèu-Nòu de Tornèl. Benlèu aquesta aligança lor menèt lors primièrs domenis dins la Val Francesca. Mai segurament, lora part de co-senhoriá de Sant Esteve lor deguèt venir del maridatge en 1639 de Simon de Cabiron ambe Joana de Raimond, filha de Jacme de Raimond e d'Anna d'Aguilhon, senhors de Sant Esteve qu'aviam rescontrats mai naut.

 

 Lor filh Joan de Cabiron, senhor de Solpeirièra (Solpérière, Vebron, 48) e abitant de Sant Esteve de Val Francesca faguèt enregistrar sas armas dins l'Armorial Général de Charles d'Hozier. I trobam tanben l'escut que portava son fraire Pèire de Cabiron, senhor d'Avelat (Combe d'Avelac, Saint Etienne Vallée Française, 48) e capitani dels granadièrs del regiment de Cambrésis.

 

AGF-Languedoc-1-f-80-Cabiron.jpg  Armorial Général de France, vol.14 Lengadòc 1, p.80.

 

AGF-Languedoc-1-f-329-Cabiron.jpg

Armorial Général de France, vol.14 Lengadòc 1, p.329.

 

Saint Allais lor balha coma armas "d'aur al pin de sinòple fruchat d'aur al cap d'azur cargat de tres flordalís d'argent" çò qu'es pas en acòrd ambe las armas presentas çai sus e que se blasonan "d'aur a l'arbre (pin?) de sinòple a l'aucèl de vermelh jocat dessús al cap d'azur cargat de tres estelas d'aur", lo cap estent de sinòple en bresadura sus l'escut de Pèire lo capdèt. Lora devisa èra "VIRTUS ET HONOR".

 

Aquestes Cabiron acabèron per s'aligar als autres co-senhors del luòc ambe lo maridatge en 1790 de Maria Anna filha de Simon de Cabiron e de Margarida de Salvaire ambe Zacarias Raimond de Borèlli que pensam èsser estat lo filh de l'eiritièra Catarina de Raimond e del vescomte de Ròca-Servièras encontrats mai naut.

 

Aital, los eveniments de la Revolucion Francesa passats, trobam una Joana Isalina de Cabiron que sembla aver recuperat a l'encòp la part dels Cabiron e tanben la dels Raimond-Borèlli venguda probablament de sa tanta Maria Anna, e èsser proprietària en entièr del castèl de Sant Estève.

 

Lo 13 de julhet de 1840, Joana Isalina de Cabiron esposèt a Usès (Uzès, 30) Joan Josèp de Cambiaire, oficièr dels cuirassièrs, qu'anava balhar son nom actual al castèl. Aqueste militar de tria sortissiá d'una familha de noblessa de rauba originària de l'Albigés coneguda dempuèi la primièra mitat del sègle 16 a Ambialet (Ambialet, 81).

 

Aqueste linhatge d'oficièrs de justícia (jutges e advocats), senhors de Molièras (Molières, cne du Fraysse, 81) près d'Ambialet dempuèi lo sègle 17, s'enaucèt ambe lo maridatge en 1760 de Joan Pèire de Cambiaire ambe Anna de Gaujal de Montalegre, eiritièra de la baronia d'Esplàs en Roergue (Esplas, cne de Rebourguil, 12). Portavan "d'azur semenat de flordalís e de rosetas d'esperons d'aur, al leon d'aur coronat e lengat del meteis brocant".

 

Cambiaire.JPG

Cambiaire

"d'azur semenat de flordalís e de rosetas d'esperons d'aur, al leon d'aur coronat e lengat del meteis brocant"

 

 

Son aquestas armas, associadas a las de sa femna Isalina de Cabiron qu'encontram escultadas sus una granda placa al dessús del portal d'entrada del castèl de Cambiaire.

 

Saint--tienne-vall-e-fran-aise-entr-e-du-ch-teau2bis.JPG  

 

 

G-blason-Saint--tienne-vall-e-fran-aise-portail.jpg

   Fotografia Alain Delfieu

 

 

Los escuts son tenguts per de leons e coronats d'una sola corona de marqués. Sus dos listèls plaçats en naut e en bas de la composicion son escrits un crit e una devisa. Lo crit "M'AIST DIEIX ! M'AIST DIEIX !" (Dieu m'ajude ! en francés medieval) en naut per la familha de Cambiaire e la devisa "VIRTUS ET HONOR" en bas  e plan escafat, per la familha de Cabiron.

 

Remarcam aquí la preséncia de tres flordalís sul cap de las armas d'aquesta darrièra familha. Aquestes mòbles prestigioses que rampelavan benlèu l'estacament dels Cabiron a la monarquia èran donc venguts remplaçar las estelas del sègle 16. Lo leon de Cambiaire i es figurat sens sa corona.

 

Las meteissas armas son tanben representadas pinturadas sus la paret interiora de la capèla del castèl. Son tanben coronadas e acompanhadas dels dos listèls portant las devisas familialas. Los esmalts son ben conservats e manca pas que l'aucèl al som de l'arbre que pren aquí clarament la forma d'un sapin.

 

p1010106.jpgFotografia aimablament prestada per Mireille e Bernard http://www.chateau-de-cambiaire.com/

 

La preséncia d'aquestas armas dins lo castèl e dins la capèla es pas estonanta. D'efièch, Joana Isalina, veusa de Joan Josèp de Cambiaire dempuèi 1860, se lancèt en 1873 dins una granda restauracion del castèl vièlh dins l'estile neo-gotic plan en vòga a la fin del sègle 19 e faguèt bastir aquesta capèla ambe una reproduccion de la cauna de Lorda.

 

Es segurament ela tanben que foguèt a l'origina del plaçament dels veirals dins la nau de la glèisa del vilatge. Aqueste sanctuari, dedicat a Sant Esteve, dependiá a l'Edat Mejana de l'abadiá de Sauva fondada per la maison d'Andusa. Lo bastiment foguèt en granda partida roinat pendent las Guèrras de Religion que foguèron tan violentas dins las Cevenas. Ne demòra donc que qualques elements medievals del sègle 14 e la màger part de l'edifici data de sa reconstruccion modèrna. Mas tornam als veirials de la nau.

 

 

S'agís de tres veirials ondrats d'un personatge e armoriats dins lora partida baissa. Aquestas òbras son sortidas dels talhièrs del celèbre veirièr tolosan Loís-Victòr Gesta de que la produccion se debanèt de 1852 a 1890. Presentan cadun l'associacion de las armas de Cambiaire ambe una familha aligada.

 

Sul primièr, tornam trobar l'associacion de las armas de Cambiaire ambe las de Cabiron. Saint-Etienne-blasons-Cambiaire-Cabiron-3.jpg    Fotografia Alain Delfieu

 

Lo leon de Cambiaire tòrna trobar aicí sa corona e l'aucèl jocat sul sapin de Cabiron i es representat de sable. Quant als leons tenents, son figurats contornats aqueste còp. Coma se pòt veire çai-sus, tornam trobar la devisa d'aquesta darrièra familha sus un listèl e la corona de marqués.

 

Un segond veirial es ondrat dels dos escuts de la familha du Sart de Molembaix e de Cambiaire. Son coronats d'una corona de comte e tenguts per dos leons contornats.

 

Saint--tienne-vall-e-fran-aise-chapelle-blasons-du-sart2.jpg

Fotografia Alain Delfieu  

 

Remembran lo maridatge lo 14 d'octobre de 1877 de Joana Bèrta de Cambiaire, filha de Joana Isalina e de Joan Josèp, ambe lo baron Victòr du Sart de Molembaix, d'una familha aristocratica bèlga que portava "copat d'azur a l'agla d'argent e de sable al leon leopardat d'aur a la faissa d'argent cargada de tres merletas de sable brocanta sul tot". Rietstap ne prepausa un autre blasonament "copat d'azur sus sable a la faissa d'argent cargada de tres merletas de sable brocanta sul copat e acompanhada en cap d'una agla d'argent e en punta d'un leon leopardat d'aur".

 

Mai tard, la familha du Sart de Molembaix s'aliguèt a la familha Matei de Valfons. D'efièch, Maria,  filha de Joana Bèrta de Cambiaire e de Victòr du Sart de Molembaix esposèt lo 13 d'abrial de 1912 a París, lo comte Ernèst de Matei de Valfons. Aquesta familha de la borgesia nimesenca foguèt anoblida dins la segonda mitat del sègle 18. Portava coma armas ancianas "d'azur al leon armat e lengat de vermelh al cap d'aur cargat de tres estelas de vermelh" coma se pòt veire dins l'Armorial Général de France de 1696 ambe las armas d'Esteve Matieu, oficièr reial de Nimes, a l'origina de la familha. Es probablament son filh Joan-Loís que foguèt deputat del Tèrç-Estat als Estats-Generals de Lengadòc en 1715.  

 

Mathieu-f538.jpg

   Esteve Matieu dins l'AGF, vol.14 Lengadòc 1 p.535.

 

 

Joan-Loís Matieu aviá crompat en 1713 per 34 000 liuras lo castèl e la senhoriá de La Calmeta (La Calmette, 30) a la familha d'Ardoin. A sa mòrt en 1735, sa familha èra en bona via per èsser anoblida çò qu'arribèt vèrs 1750. La familha Matieu cambièt alara son nom en la forma mai italiana Matei, benlèu per far oblidar son extraccion populara e ne profitèt per cambiar sas armas per "de vermelh a tres merletas d'argent". Son aquestas darrièras armas que son representadas çai-jos. 

 

  Matei-de-Valfons-2.JPG

Matei de Valfons

"de vermelh a tres merletas d'argent" 

 

Abans de clavar, voliam mercejar calorosament nòstre aimable legidor de nos aver mandat sas fotografias e sas informacions que nos an permetut de descobrir aqueste patrimòni e de realizar nòstre article. Vos convidam totes a nos far passar las fotografias de vòstras descobèrtas eraldicas a travèrs nòstre grand e polit país.

 

 

 

Sorgas principalas : sus la familha d'Andusa podretz consultar C.DEVIC e J.VAISSETE ,"Histoire Générale de Languedoc", Tolosa, Privat, 1870-1905 ; http://jean.gallian.free.fr/comm2/a/anduze.html  ; Revue historique, archéologique, littéraire et pittoresque du Vivarais illustrée, 1897 "Notice sur la baronnie de La Voulte" par A.Mazon p.310-318 ; L.DOUET D'ARCQ "Inventaire de la collection des sceaux des Archives de l'Empire", Paris, 3 vol., 1863-1866 ; J.ROMAN " Inventaire des sceaux de la collection des pièces originales du Cabinet des titres de la BN.", 1909 ; G.DEMAY "Inventaire des sceaux de la collection Clairambault", 1885 ; http://anduze-culture.blogspot.fr/ ; sus Sant Esteve e sos senhors, http://fr.wikipedia.org/wiki/Château_de_Cambiaire ; http://www.chateau-de-cambiaire.com/ ; Ch.D'HOZIER, Armorial Général de France sus gallica.fr ; per la familha de Raimond, J.de COURCELLES "Histoire généalogique et héraldique des pairs de France." vol.6 ; F-A AUBERT de la CHESNAYE-DESBOIS "Dictionnaire de la noblesse..." vol.12, p.912 et seq. ; per la familha Cabiron, M.de SAINT-ALLAIS, "Nobiliaire universel de France" vol.5 pp.121 et seq. ; per los Matieu http://lacalmette.midiblogs.com/ ; enfin l'excellenta genealogia dels de Cambiaire per O. de CAMBIAIRE sus http://gw.geneanet.org/olidec1.

 

Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 48 Lausèra
commenter cet article
21 octobre 2014 2 21 /10 /octobre /2014 14:38

 

mapa.PNG

 

Noalhas, Brivadés, Bas-Lemosin.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Lo vilatge de Noalhas (Noailles, 19) situit a qualques quilomètres al sud de Briva (Brive-la-Gaillarde, 19) foguèt lo breç d'una de las familhas mai importantas de l'aristocracia occitana. La glèisa del borg ne consèrva la memòria.

 

P1470806.JPG

 

Aqueste sanctuari ancianament dedicat a Sant-Blasi puèi a Nòstra-Dòna de l'Assompcion, ten una absida e un còr romanics remarcables ondrats de polits capitèls policròmes del sègle 12.

 

P1470883.JPGP1470890P1470882.JPG

 

Mas coma de costuma es la partida gotica de l'edifici (sègles 15 e 16) edificada après las destruccions de la Guèrra dicha de Cent Ans qu'atirarà mai especialament l'eraldista.

 

Lo cloquièr bastit als sègles 15 e 16 es flancat d'una torèla d'escalièr que pòrta a son som una crotz metalica ondrada d'un escut a una benda. Benlèu aquesta crotz es plaçada aquí en remplèc. L'identificacion de l'escut pausa pas de problèma ça que la. D'efièch, la familha eponima de Noalhas portava "de vermelh a una benda d'aur". Es donc pas estonant se aquestas armas se tòrnan trobar mantuns còps a l'exterior coma a l'interior de l'edifici.

 

P1470807.JPG P1470810b.JPG

 

Noalhas.JPG

Noalhas "de vermelh a la benda d'aur" 

 

 

Cal dire que la glèisa parroquiala foguèt probablament a l'origina la capèla castrala del castèl de Noalhas. Aqueste linhatge aristocratic ne faguèt pro rapidament un sanctuari familial e i installèt un capítol de canonges a partir de 1557, enauçant la glèisa al reng de collegiala.

 

La màger part d'aqueste campanal s'esfondrèt en 1919 e sola la torèla se mantenguèt. Tornat bastit a partir de 1921, lo campanal foguèt privat d'una de sas arcas campanàrias e prevesit d'una fenèstra d'estile neo-romanic al dessús del portal coma o podèm observar en comparant ambe una fotografia presa al començament del sègle 20.

 

 

Vues de la France en 1900 - 1439 l eglise de Noailles depar P1470817

 

Es a aquesta epòca que foguèt ajustada tanben la pèira armoriada presentant l'escut reial a tres flordalís qu'es del còp malaisida a datar.

 

P1470818b.JPG

 

Se dintram dins lo sanctuari, podèm observar las claus de voltas armoriadas de las doas travadas goticas datablas del sègle 15.

 

La primièra qu'encontram, escultada dins lo gres roge pòrta un escut portant "de ... a tres moletas de ... ". Mas aquestas moletas devon benlèu èsser agachadas coma d'estelas.

 

P1470851.JPG

 

Mantunas familhas de Corresa portèron d'armas a tres moletas o a tres estelas. Pr'aquò l'identificacion segura d'aquestas armas nos es demorada impossibla per ara e pas una n'es estada prepausada dins lo passat a nòstra coneissença. Una draia de recèrca podriá èsser seguida ça que la. Cal dire que l'istòria nobiliara del canton foguèt marcada per dos linhatges principals, la familha eponima de Noalhas plan segur mas tanben l'importanta familha de Malafaida.

 

Contràriament a çò que podriam pensar, es la segonda que foguèt longtemps la mai potenta. D'efièch, los primièrs membres del linhatge de Malafaida apareisson dins las sorgas escrichas a partir de la mitat del sègle 11. Mas, vista l'importància d'aquestes personatges, podèm pensar que la familha aviá dejà una longa istòria darrièr ela.

 

Trobam aital Gaubèrt, abat d'Usercha (Uzerche, 19) de 1096 a 1108, Aimeri Patriarca d'Antiòcha (Antioche, Turquie) en 1142, Gui abat de Dalon (Sainte-Trie, 24) vèrs 1228, Pèire abat d'Orlhac (Aurillac, 15) entre 1291 e 1299, Elias e Uc abats de Beulòc (Beaulieu-sur-Dordogne, 19) entre 1316 e 1325... La preséncia d'aquestes prelats dins la genealogia familiala mòstra ben lo reng que los Malafaida devián téner dins l'aristocracia lemosina medievala.

 

Del costat laic, encontram los cavalièrs de Malafaida senhors o co-senhors de Noalhas e Sant Viance (Saint-Viance, 19) tre lo començament del sègle 12. En fach, lors domenis e dreches s'espandissián sus l'ensemble del Brivadés e una partida del vescomtat de Torena. Apartenián a la clientèla dels barons de Malamòrt (Malemort-sur-Corrèze, 19), principals senhors del Brivadés.      

 

Lo linhatge sembla aver patit dels conflictes ligats a la Guèrra de Cent Ans. Bertrand de Malafaida, escudièr, èra encara senhor de Noalhas a la fin del sègle 14 (1375-1394). En 1417, encontram un cèrt Joan de Malafaida, eiretièr d'Uc de Malafaida, co-senhor de Noalhas. Los arquius dels sègles 15 e 16 son encara ponctuats de mantunas aparicions de membres del linhatge decadent. Mas la branca principala de Sant Viance tombèt en conolha en 1430 ambe lo maridatge de Catarina de Malafaida ambe Raimond de Felip, co-senhor de La Garda de que los enfants portaràn l'illustre nom de Malafaida associat a lo de Felip o de Sant Viance.

 

Dins son "Dictionnaire des familles nobles de la Corrèze", lo remarcable erudit J.B. Champeval s'estonava qu'un linhatge d'aquesta importància e d'una tala longevitat agèsse pas daissat d'armariás conegudas. Se òm nos autoriza a rasonar a rebors, podriam ensajar de formular qualques ipotèsis a partir de l'observacion de las armas de la familha Felip de Sant Viance, eiretièra de la branca principala de Malafaida.

 

Aquesta familha de Felip, d'extraccion borgesa e coneguda a Las Guenas (Laguenne, 19) près de Tula dempuèi lo sègle 13, accedèt a la noblesa dins lo cors del sègle 14. A aquesta epòca, teniá sos feus principals a Las Guenas e La Garda (Lagarde-Enval, 19). Es l'aligança prestigiosa ambe una eiretièra de Malafaida que sembla l'aver enauçada localament. Loras armas, que podèm observar dins un armorial lemosin de la fin del sègle 17, presentan un "escartairat d'azur a un còrn d'argent cordonat del meteis acompanhat de tres estelas tanben d'argent e d'aur a quatre faissas d'azur". Rietstap balha a tòrt de burèlas en plaça de las faissas que J. Jalouneix blasona de vermelh al luòc d'azur dins son "Armorial Général du Limousin". 

 

Phelip-de-Saint-Viance-f-92.JPG

 

Abans nos dejà, d'unes avián pensat a cercar las armas dels Malafaida dins l'escut escartairat dels Felip. L'abat Poulbrière a la fin del sègle 19, pensava qu'èran los quartièrs 2 e 3 a las quatre faissas que venián de l'illustre linhatge de Malafaida mas sens ne balhar d'explicacion ni de pròva. Òm podriá envisatjar tanben que los Fèlip agèsson integrat a d'eventualas armas primitivas a un còrn las tres estelas de Malafaida abans d'escartairar a l'escasença d'una autra aligança. La preséncia de nòstre escut a tres estelas dins la glèisa de Noalhas nos convida a far  aquesta ipotèsi que demòra malgrat tot plan fragila. Benlèu de novèlas descobèrtas o correlacions vendràn un jorn trencar lo subjècte.

 

 

 

Dins la segonda travada, podèm observar una clau de volta lissa mas ondrada d'una pintura armoriada que nos fa tornar a la familha eponima de Noalhas.

 

P1470853.JPG

 

Aquesta pintura als traches maladreches e bicròma solament representa un escut modèrne cargat de la benda de Noalhas. L'escut es cargat d'una mena de tortil o de corona simplista. Es a raprochar d'un ensemble de tres autres escuts presents sus de fragments de listras funeràrias conservats a qualques endrèches de la paret meridionala de la nau. Son datables de la fin del sègle 17 o del sègle 18.

 

P1470873.JPGP1470874.JPGP1470876

 

 Sus aquestes escuts, podèm devinhar de tenents (fotografia del centre) e la corona cargada de la boneta caracteristica de "Duc e Par de França", títol que lo senhor Anna de Noalhas obtenguèt del rei de França Louis XIV en decembre de 1663. Podriam d'alhors èsser en preséncia de la listra funerària d'aqueste personatge de primièr plan que foguèt primièr capitani dels Gardas del còs del rei e governaire de Perpinhan, Carcassona, Conflent e Cerdanha pel "monarque absolut". L'ereccion de Noalhas en Ducat-Pariá veniá recompensar 150 ans de servicis de la familha de Noalhas a la monarquia francesa qu'i vegèt probablament un mejan de contrar las volontats d'independéncia dels vescomtes de Torena, potents vesins e senhors sobeirans originals dels Noalhas.

 

Aqueste estacament del linhatge a la monarquia se demesiguèt pas, çò que valguèt a mantuns membres de la familha de passar a la Guilhotina pendent las annadas terriblas de la Revolucion Francesa. Aquestes ligams estreches tròban encara una evocacion dins la preséncia d'una flordalís sus un veirial remirable de la capèla nòrd de la glèisa, dedicada a Sant Eutròpi e bastida al sègle 18. Semblariá ça que la que lo veirial, representant l'Anonciacion, siá plan mai ancian qu'aquò. D'unes pretendon que seriá l'òbra del famós Filippo Lippi, pintre italian de la primièra Renaissença (1406-1469). Sa preséncia aquí seriá alara a raprochar un còp mai dels monarques franceses que n'aurián pogut far donacion a lors fidèls servitors.

 

  P1470894.JPG

 

  Per acabar nòstra visita, sautarem qualques sègles per tornar trobar la familha de Noalhas dins la primièra mitat del sègle 20. Partida de la pichòta aristocracia cavalaresca del sègle 11 amb Rainald de Noalhas atestat en 1025, s'enaucèt donc a partir del sègle 16 mercés als servicis renduts dins las armadas e a la cort dels reis de França que sachèron far d'aqueste linhatge un servitor zelat de lora autoritat disputada en Bas-Lemosin. Après las annadas terriblas de la Revolucion Francesa que vegèron las execucions de mantuns membres del linhatge, lo Primièr Empèri e la Restauracion permetèron als Noalhas de tornar en partida dins lors ancians domenis. Es aital que trobam dins la glèisa mantunas placas comemorativas de loras accions en favor de la glèisa de Noalhas.

 

 

P1470854 P1470855.JPG 

 

Enfin, los veirials de la capèla sud e de la fenèstra dubèrta dins lo campanal pòrtan los escuts de Noalhas e dels vescomtes de Lacroix-Laval en sovenir dels donators Marie Antoine Rémy de Lacroix-Laval (1847-1921) e son esposa Marie Cécile Gabrielle Elisabeth de Noalhas (1847-1926).

 

  P1470860 P1470861

 

P1470865.JPG

 

La familha de Lacroix-Laval, sortida al sègle 18 de la borgesia mercanda de Lion (Lyon, 69) s'aliguèt aital ambe la familha de Noalhas e eiritèt del castèl de Noalhas que vendèron puèi en 1960. Portavan "d'azur a la crotz treulada d'aur acompanhada de quatre caps arancats de leons d'argent afrontats".

 

Abans d'acabar, voliam mercejar lo gardian de la glèisa que nos a aimablament recebut e ajudat a descobrir aqueste polit edifici del patrimòni occitan de Lemosin.

 

 

Sorgas principalas : "Noailles au Moyen-Age", document publicat per la Société scientifique, historique et archéologique de la Corrèze consultable sus http://www.societe-historique-correze.org/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 ; JB Champeval, "Dictionnaire des familles nobles de la Corrèze", Tulle, 1911-1913, reed. Laffitte Reprints, 2006 ; "Généalogies et armes des gentilhommes des élections de Limoges, Brive et Tulle", armorial anonime, 1714, Bfm Lemòtges Ms 45 f°92, consultable sus http://www.bn-limousin.fr/items/show/2843# ; J.Jalouneix, "Armorial Général du Limousin", Tèsi de doctorat jos la direccion de M.Pastoureau, Ecole Pratique des Hautes Etudes, 2012 ; J. Nadaud, Nobiliaire du diocèse et de la généralité de Limoges. Tome 3, p.280 et seq, Limoges, 1863-1882. 

Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 19 Corèsa
commenter cet article
18 septembre 2014 4 18 /09 /septembre /2014 08:37

 

mapa-comarcas.JPG 

Comarcas, Peiregòrd Negre, Guiana.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Lo vilatge abandonat de Comarcas, perdut en plena forèst, es un dels sites mai polits del Peiregòrd medieval. Encara envasit per la vegetacion i a un vintenat d'annadas, çò que li balhava un aire plan romantic, es ara completament debartassat e dubèrt a la visita quitament se las òbras de restauracion se perseguisson.

 

P1470388.JPG

 

Pendent tota l'epòca feudala, lo castèl faguèt partida de la potenta baronia de Bainac. La familha de Bainac, coneguda dempuèi lo començament del sègle 12 èra una de las mai considerablas de Peiregòrd. Dins la segonda mitat del sègle 13, Galhard, fraire del baron Pons de Bainac, comencèt la branca capdeta de Comarcas e s'installèt dins aqueste castèl segondari de la familha que contrarotlava un caireforc estrategic. Aviam dejà evocat aqueste ramèl del linhatge dins nòstre article sus la glèisa de Vasarac en Carcin (veire http://eraldica-occitana.over-blog.com/article-vaserac-gleisa-parroquiala-116843775.html)

 

Lo site remirable se compausa de tres grases diferents que correspondon als tres nivèls d'abitacion. En bas, dels dos costats de la comba, demòran los vestigis d'un abitat trogloditic e mièg-trogloditic important ocupat dempuèi la preistòria. A l'epòca medievala, es aquí, contra los bauces, que vivián las populacions mai pauras del vilatge (paisans e manobrièrs) dins d'ostalses apiejats sus de balmas naturalas o traucadas. 

 

P1470385 P1470398.JPG  

  Una interessanta reconstitucion d'aqueste abitat medieval es d'alhors prepausada al public.

 

Mai naut,  un borg aristocratic fortificat s'espandissiá suls primièrs estatges d'una plataforma calcària dominant la comba. Se tròban aquí las roinas dels ostals dels "milites castri", linhatges dels cavalièrs vassals dels senhors que compausavan la garneson del site e tenián de parts de la senhoriá dirècta de las mans dels barons de Bainac.

 

Las sorgas de l'epòca mencionan las familhas de Comarcas (segurament la mai anciana e la mai potenta), de Sendrius (vilatge a 15 qm a l'oèst), d'Escars, de Gondritz e de la Chapèla. Caduna teniá dins lo borg un ostal ambe torre (sègle 13) participant a la defensa del site muralhat.

 

P1470444.JPG P1470468.JPG

Ostal d'Escars                                                                                       Ostal de Comarcas

 

Trobam tanben dins lo borg castral un forn banal e benlèu d'autres bastiments de mestièirals (fabre...) seràn un jorn escavats.

 

Es aquí qu'encontram la capèla castrala dedicada a Sant Joan, que participava tanben a la defensa tant espirituala que militara del site. D'efièch, lo còr del sanctuari es bastit sus la pòrta fortificada principala (la Portariá) que religa lo vilatge bais al borg castral, ambe l'autar plaçat juste en dessús de l'entrada.

 

P1470438.JPG      P1470382.JPG

 

La volta de la nau es ara tombada çò que faguèt perdre son unitat a l'edifici, desseparant lo campanal del rèsta del bastiment.

 

La partida voltada del còr garda ela lo remembre dels barons de Bainac ambe la preséncia sus una doèla de  l'intradòs del segond arc diafragma d'un escut a cinc burèlas datable del sègle 14.

 

P1470416

 

P1470412.JPG

 

Segon las sorgas, la familha de Bainac portava "d'aur a cinc burèlas de vermelh" o "burelat d'aur e de vermelh de 10 (o 12) pèças", e l'estudi de las representacions monumentalas o sigilograficas de loras armas mòstra ben la granda libertat qu'èra presa quand al nombre de burèlas figuradas.

 

Aicí en tot cas demòra pas cap de dobte sus l'identificacion de l'escut.

 

Bainac de Bainac "d'aur a cinc burèlas de vermelh"

 

 

L'accès al castèl principal dels barons de Bainac, situit tacticament coma simbolicament al punt lo mai naut de la plataforma rocosa se fasiá per una mena de barbacana fortificada seguida d'un valat prigond, talhat a la verticala dins lo ròc que serviguèt aital de peirièira.

 

P1470435b.JPG P1470469b.JPG

 

 

  Aqueste castèl sobeiran es impausant ambe son domnon que s'enauça a mai de 30 mètres de nautor e qu'es subremontat encara d'una gacha fortificada. Es en fach un domnon doble format d'un primièr domnon de tradicion romanica de la debuta del sègle 13 acostat d'un autre mai gròs bastit del costat de l'ataca a la fin del sègle 14.

 

  P1470459a

 

Aquesta darrièra construccion pòt èsser datada pron precisament en particular gràcia a l'eraldica.

 

D'efièch, lo darrièr nivèl (3en estatge) es ocupat per una sala nòbla voltada d'ogivas de que la clau de volta es escultada d'un escut de talha pichòta subremontat d'un èlm impausant somat de doas banas impressionantas.

 

P1470500.JPG 

Es plan frequent de trobar de claus de voltas cargadas d'un escut mas son plan raras las ont es figurat un èlm de tan granda talha. Aquesta clau de volta es talament originala qu'una còpia n'es estada facha per la melhor presentar als visitaires del castèl.

 

P1470485.JPG

 

I tornam trobar l'escut a cinc burèlas dels barons de Bainac subremontat d'un grand èlm ovoid tipic del sègle 14 ambe doas vistas finas e una croseta traucada dins la ventalha. Mas, çò mai interessant son aquestas doas banas doblas subrepausadas. Las doas interioras semblan rampelar las cinc burèlas de l'escut.

 

Es aqueste cimièr que nos entresenha sus la datacion d'aquesta sala. D'efièch, quand espepissam los sagèls conservats dels senhors de Bainac, trobam dins la segonda mitat del sègle 14 un Pons de Bainac de Comarcas que sagelava d'un escut subremontat d'un èlm a "las banas de buòus". Aqueste personatge empleguèt mantuns sagèls diferents lo long de sa vida. Lo primièr (1354) e lo segond (utilizat en 1369 mas tanben de 1380 a 1395) presentavan pas qu'un escut armoriat. Lo tresen sagèl, ont Pons de Bainac faguèt representar pel primièr còp aqueste èlm banut, es conservat sus un sol acte datat de 1370. Enfin, un darrièr sagèl representant l'escut, l'èlm banut e dos supòrts (una domaisèla e un unicòrn) foguèt utilizat entre 1395 e 1402. Nòstra sala pòt èsser datada probablament de las tres darrièras decenias del sègle 14.

 

Per acabar amb aquestas banas, direm que podèm pensar qu'aqueste cimièr distinctiu causit per Pons de Bainac aviá una valor parlanta ambe la proximitat fonetica BANAT/BAINAC.

 

La fin de l'epòca medievala foguèt marcada per de conflictes entre los barons de Bainac e lors vassals principals, los cavalièrs de Comarcas. Lo site perdèt pauc a pauc de son importància e las familhas aristocraticas lo quitèron las unas après las autras, probablament seguidas per la populacion. Lo vilatge e lo castèl de Comarcas foguèron complètament abandonats a la fin del sègle 17.

 

En 1968, Uc de Comarcas, descendent dels cavalièrs de Comarcas crompèt las roinas del castèl e del vilatge per las far renàisser. Podèm pas que saludar son iniciativa e son trabalh. 

 

Sorgas principalas : LAVERGNE (G.), « Beynac et ses seigneurs. », éd. Virmouneix, Thiviers, 1971 ; Estudis arqueologics del site http://www.hades-archeologie.com/operation/chateau-16/ ; genealogia de la familha de Comarcas http://racineshistoire.free.fr/LGN/PDF/Comarque.pdf ; LACAMPAGNE (J.), « Blasons du Périgord », éd. SUD OUEST, 1988 ; BOSREDON (Ph. de), "Sigillographie du Périgord.", 1880.  

Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 24 Dordonha
commenter cet article
3 août 2014 7 03 /08 /août /2014 15:45

mapa-arcas.JPG

 

 

 

Arcas, Termenés, Lengadòc.

 

 

 

 

 

 

 

Lo castèl d'Arcas (Arques, 11) ambe son domnon plan particular es una construccion remarcabla de l'Edat-Mejana occitana.

 

5.jpg

Fotò Arpaix Pereilha

 

Lo luòc es mencionat en 1118 coma una "villa" (es a dire sens fortificacion) mas un linhatge apareis tre 1011 ambe Bernad Amièlh d'Arcas dins l'entoratge de Rotgièr 1èr, comte de Carcassona. La senhoriá auriá dependut primitivament de l'abadiá benedictina de La Grassa mas seriá passada pro rapidament en dirècta als comtes de Carcassona puèi als barons de Tèrmes de Termenés al començament del sègle 12. En 1154, lo "castrum" d'Arcas es tengut per Guilhèm de Tèrmes puèi en 1163 per sos eiritièrs Raimond e Guilhèm en feu dels Trencavèls, vescomtes de Carcassona.

 

Pendent la Crosada, lo site deguèt seguir la destinada de l'ensemble del Termenés que tombèt dins las mans dels crosats de Simon de Montfort après la presa del castèl de Tèrmes en 1210 e la captura de son senhor Raimond. En 1217, trobam un cèrt Berenguièr d'Arcas, cavalièr faidit al servici de Guilhèm de Pèirapertusa al moment de sa somission a Simon de Montfort.

 

Ambe la Reconquèsta occitana (1216-1224), lo Termenés tornèt trobar sos senhors legitimes mas la Crosada reiala de 1226 tornèt getar la noblessa occitana del parçan suls camins de l'exil. Aital, Olivièr de Tèrmes, lo filh del vençut de 1210, incarnèt la resisténcia als envasidors duscas a sa somission definitiva al Rei de França en 1241.

 

En 1231, un ancian luòctenent de Montfort, Pierre 1er de Voisins, recebèt la senhoriá d’Arcas, confiscada sus de senhors faidits (« jus de foresti faiditorum de Archis »). Mas Olivièr de Tèrmes, devengut entre temps un vassal leial del Rei de França, obtenguèt de recuperar una brava partida del patrimòni que son linhatge s’èra vist confiscat. Es aital que lo vesèm senhor d'Arcas dins un acte de 1260. Çaquelà, vendèt pauc après totes sos dreches sus la senhoriá a Pierre 2 de Voisins, filh del companh de Montfort, e Arcas dintrèt aital definitivament dins los domenis d'aqueste linhatge francimand.

 

Aviam dejà encontrat aquela familha implantada ambe succés en tèrra occitana dins nòstre article sus la glèisa de Blanhac (http://eraldica-occitana.over-blog.com/article-blanhac-gleisa-sant-peire-123143977.html).

 

1.jpg Fotò Arpaix Pereilha

 

Originari de la senhoriá eponima de Voisins (Voisins-le-Bretonneux, Yvelines 78), aqueste linhatge de cavalièrs apareis dins la primièra mitat del sègle 12 ambe Hugues citat en 1118. Mantuns membres de la familha gravitan dins l'entoratge dels barons de Marly, una branca capdeta dels potents Montmorency. Es donc pas estonant de veire Pierre de Voisins participar a la Crosada Albigesa ambe totes los linhatges vesins d'Île-de-France : Montfort, Lévis, Marly, Neauphle, Rochefort, Essarts, Beynes... que formèron la garda raprochada de Simon de Montfort.

 

Pierre de Voisins aviá participat en 1191 a la tresena Crosada en Palestina e s'engatgèt dins la Crosada Albigesa tre 1209. Se batiá encara jos la bandièra del Rei de França en 1229. Aqueste engatjament li balhèt lo reng de Marescal dins l'armada de Montfort (entre 1216 e 1218) e li portèt senhoriás e revenguts preses suls senhors faidits en Carcassés, Rasés e Quercòrb.

 

De son esposa Mahaut de Thury, Pierre agèt un filh nomenat Pierre 2 de Voisins que faguèt una brava carrièra dins la nauta administracion capeciana coma Conestable de Carcassona (vèrs 1240) e Senescal de Tolosa e d'Albigés entre 1251 e 1255. Se maridèt ambe una parenta seuna, Jeanne de Voisins, veusa de Gui de Lévis.

 

Lor filh ainat Guillaume se maridèt ambe Gauceranda de Narbona e comencèt la branca ainada dels senhors de Confolens e Limós. Lor filh capdet, Gilles de Voisins, recebèt per sa part las senhoriás de Vilarzèl de Rasés (Villarzel-de-Razès, 11), Arcas e Vilanòva. Esposèt una filha del linhatge de Lodeva e lora descendéncia formèt la branca de Voisins d'Arcas que s'implantarà dins la baronia de Blanhac, en país tolosan, a la fin del sègle 14. Gilles, atestat coma senhor d'Arcas a partir de 1268, comencèt l'edificacion del castèl per ne far sa residéncia principala e tornèt far edificar una aglomeracion jos la forma d'una bastida.

 

Aquesta branca portava las armas de Voisins bresadas d'un lambèl, a saber : "d'argent a tres lausanges de vermelh pausats en faissa al lambèl de quatre pendents d'azur".

 

Voisins.JPG

 

Son ben aquestas armas que vesèm representadas mantuns còps dins lo castèl d'Arcas de Termenés.

 

L'entrada bèla del castèl es aital ondrada d'un escut armoriat plaçat a la clau de la volta d'ogiva del portal fortificat.

 

 3

Fotò Arpaix Pereilha

 

    Las armas dels senhors d'Arcas s'encontran tanben sus una clau de volta d'un bastiment segondari plaçat a l'angle sud-oèst de la muralha quadrangulària de que los decòrs escultats (clau de volta, culòts) convidan a pensar que servissiá de residéncia senhoriala.

 

2.jpg Fotò Arpaix Pereilha

 

Una clau de volta similària se tròba englobada dins la maçonariá d'un autre bastiment plaçat a l'angle sud-èst mas qu'es a l'ora d'ara una abitacion privada distincta del castèl.

  6.jpg

 

   

 

Enfin, trobam dins lo domnon una granda fenèstra al cap trilobat, dubèrta sus la fàcia orientala, que presenta de veirals armoriats pro recents. Las armas figuradas i son d'alhors fautivas e mòstran un camp d'aur e un lambèl de vermelh.

 

4.jpg

Fotòs Arpaix Pereilha

 

  La branca dirècta dels Voisins d'Arcas s'escantiguèt ambe lo maridatge de Françoise de Voisins ambe lo vescomte Joan de Juèsa en 1518. Aital, lo castèl perdèt sa fonccion de residéncia senhoriala e foguèt pauc a pauc abandonat. Deguèt subir lo sètge d'una armada d'Uganauds en 1575 e foguèt vendut coma ben nacional e en partida desrocat pendent la Revolucion Francesa. Èra a mitat roinat al mièg del sègle 19.

 

Duèi, lo castèl d'Arcas totalament adobat fa partida dels sites toristics màgers del despartament d'Auda, inclús dins lo famós circuit dels "Castèls Catars".

 

Totas la fotografias de l'article son d'Arpaïx Pereilha que tenèm a mercejar.  

 

   

Sorgas principalas : QUEHEN (R) e DIELTIENS (D.), « Les châteaux cathares et les autres », 1983 ; Lannoy (F.de) e Bourbon Parme (R. de), "Le château d'Arques" revista Moyen-Âge n°5 juill-août 1998 ; genealogia del linhatge de Voisins http://racineshistoire.free.fr/LGN/PDF/Voisins.pdf .

Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 11 Aude
commenter cet article
13 juin 2014 5 13 /06 /juin /2014 16:15

Descobrissètz una part de las activitats d'Eraldica Occitana dins aqueste subjècte rodat per la còla de Clamenç Alet, jornalista de l'emission  "Viure al país" difusit sus França 3 Sud al mes de junh de 2014.

 

 

CLICATZ SUS F5 PER ESCAMPAR LA PUB !!!!! 

 

 

Published by eraldica-occitana.over-blog.com
commenter cet article
2 mai 2014 5 02 /05 /mai /2014 21:00

 

mapa vilafranca 

 

 

 

Vilafranca, Roergue, Guiana.

 

 

 

 

 

   

Situida a l'exterior de la bastida medievala de Vilafranca (Villefranche-de-Rouergue, 12), l'anciana chartrosa Sant-Salvador es un modèl d'arquitectura monastica de la mitat del sègle 15. La relativa rapiditat de sa construccion (1452-1460 per la partida medievala) li balha una unitat d'estile remarcabla qu'entamena pas los bastiments vesins del sègle 18, nimai la proximitat de l'espital modèrne.

 

P1430144.JPG

 

Segon la règla cartusiana redigida per Sant Brunò al sègle 11, los monges devián menar a l'encòp una vida en comunautat (materializada per la capèla, la sala del capítol e los dos claustres) e tanben respectar lo temps de trabalh, l'isolament e lo silenci dins loras cellulas individualas repartidas a l'entorn del claustre-bèl.

 

L'origina d'aqueste establiment remonta al testament de Vesian Valeta redigit lo 17 de junh de 1450. Aqueste ric mercand drapièr, que foguèt tanben cònsol de Vilafranca (1432 e 1447-48), partissiá alara per Roma ont deviá assistir al jubilat del Papa Nicolàs V. Malurosament, moriguèt de la pèsta pendent son sejorn a Roma ont foguèt enterrat dins un primièr temps dins la glèisa dels Jacobins. Sa femna Catarina Garnièr se trobèt veusa e sens enfant quand aprenguèt la mòrt de son marit. Velhèt alara que sas darrièras volontats siaguèsson respectadas. Vesian aviá legat un luòc apelat "Filis lo Sobiran" e una brava soma d'argent per la fondacion d'un monestièr ont una messa funerària seriá dicha cada jorn pel repaus de son arma. Catarina Garnièr capitèt de convéncer los cònsols de la vila e l'òrdre dels Chartrós de la necessitat de bastir aqueste establiment a Vilafranca e las òbras comencèron en febrièr de 1451. Es per aquò que ne foguèron considerats totes dos ambe son marit coma los fondators.

 

Vesian èra eissut d'una familha de la nauta borgesia mercanda de Vilafranca que cal pas confondre ambe los cavalièrs de La Valeta, senhors de Tolonjac (Toulonjac, 12) qu'aviam dejà encontrats dins l'article consacrat a aqueste luòc pròche de Vilafranca (http://eraldica-occitana.over-blog.com/article-tolonjac-gleisa-65612870.html). D'après las annalas de Vilafranca, lo primièr mencionat seriá Bernad Valeta, originari de Riupeirós, atestat en 1345. Es probablament son filh Joan que trobam cònsol en 1390 e 1406. Es el que sagelava entre 1388 e 1390 d'un escut portant un cabrion acompanhat de tres mièg-vòls (Framond n°399). Pensam qu'aquestas tres alas de pichòta dimension devon èsser compresas coma d'aletas parlantas en rapòrt ambe lo nom de lor proprietari. Puèi encontram Arnaud Valeta cònsol de Vilafranca en 1406 e 1410. Èra benlèu lo paire de Vesian que, coma l'avèm ja dich, moriguèt sens descendéncia, consacrant sa fortuna a l'establiment de la chartrosa Sant Salvador. Se las originas de Vesian son pro conegudas, avèm per contra pas res trobat coma informacions sus la familha de sa molher Catarina Garnièr. 

 

Trobam donc dins totas las partidas del monestièr las armas dels dos espós siá distinctament, siá associadas dins una particion.

 

 P1430146.JPG 

 

Lo pòrge d'entrada de la capèla cobèrt de tres voltas d'ogivas, presenta aital tres escuts a las claus, l'un portant las armas de Vesian Valeta (un cabrion e tres alas o puslèu d'aletas parlantas), un segond a las armas de Catarina Garnièr (escartairat d'una crotz clechada, vuidada e pometada e d'un can) e lo tresen partit de las armas de Catarina e de Vesian. Podèm d'alhors remarcar que lo partit obesís pas a la costuma de posicionar las armas de l'òme a dèstra e las de la femna a senéstra.

 

 P1140879.JPGP1140880.JPGP1140882b.JPG

 

Sul portal de fusta de la capèla, podèm veire representats dos monges tenent cadun un escut ont tornam trobar las armas dels dos fondators.

   P1430149C.JPG

P1430151P1430152

 

 Es a l'interior del sanctuari que Vesian e Catarina foguèron sebelits dins un polit clòt d'estile flambejant ont tornam observar las compausicions eraldicas precedentas sus tres escuts en relèu inscrits dins dos trilòbes enquadrant un quadrilòbe central. D'importantas traças de la policromia d'origina se devinhan sus tot lo monument funerari.

 

P1140907.JPG

 

 Alara que los dos escuts dels fondators son tractats en relèu e pinturats, l'escut central portant un partit d'aquestas doas armas (Valeta a dèstra e Garnièr a senèstra coma o vòl la costuma) foguèt simplament pinturat. I tornam legir lo cabrion e las tres aletas de Valeta mas los dos quartièrs visibles de l'escartairat de Garnièr presentan una anomalia. D'efièch, la crotz es remplaçada per un lausange negre sens que ne posquèssem balhar d'explicacion certana. Las crotz son çaquelà normalament presentas sus l'escut vesin presentant las armas entièiras. 

 

P1140909.JPG P1140910.JPG P1140911.JPG

 

A l'entorn de la placa mortuària se pòt legir l'inscripcion rampelant l'identitat dels fondators :

"HIC IACENT CORPORA HONORABILIS VESIANI VALETA, MERCATORIS VILLEFRANCHE, QVI DECESSIT AB HOC SECULO ANNO IVBILEO MILLESIMO CCCC L, ET NOBILIS KATHERINE GARNEIRA, EIVS CONSORTIS, QVE OBIIT ANNO MILLESIMO CCCC LXXX II, QVORVM ANIME REQVIESCANT IN PACE."
 

Las claus de volta de las travadas e de l'absida tòrnan prene los escuts de Catarina e Vesian que prenon plaça al centre de compausicions escultadas subrebèlas.

 

P1140902bP1140901b.JPG

P1140912.JPG

 

  Un darrièr element de la capèla nos va permetre de balhar un blasonament complet de las armas dels dos donators a l'origina de la fondacion de la chartrosa de Vilafranca. D'efièch, un grand veirial representa aquestes dos personatges acompanhats de lors escuts figurats en color.

 

P1140913d.JPG

  P1140914.JPGP1140915

 

Vesian Valeta : "d'azur al cabrion d'aur acompanhat de tres aletas d'argent"

 

Catarina Garnièr : "escartairat de vermelh a la crotz clechada, vuidada e pometada de dotze pèças d'argent e d'azur al can rampant d'aur."

 

Per aquestas darrièras armas, es malaisit de dire de quina mena de can s'agís entre un lebrièr o un brac. La preséncia d'una crotz de Tolosa nos convida a restacar aquesta familha a la borgesia de Lengadòc mas nos es estat impossible de tornar trobar aquestas armas endacòm mai o de trobar quina informacion que siá sus la familha de Garnièr.

 

Après la capèla, nòstra visita contunha per un vestibul pro estrech situit al sud del sanctuari.

 

P1140919.JPG

 

 Aqueste "passatge" entre la capèla e la sala del capítol es çaquelà voltat e las tres claus de voltas tòrnan rampelar las armas dels fondators per doas d'entre elas, la tresena presentant un escut ondrat d'un monogram.

 

P1140917.JPGP1140918.JPGP1140920.JPG

 

 Un còp mai, l'escartairat de Garnièr compòrta una anomalia al segond quartièr ambe lo can (semblant ben un brac aquí) representat passant al luòc de rampant.

 

La sala del capítol es remarcabla d'un punt de vista eraldic per sos polits veirials ont tornam trobar l'imatge dels dos chartrós del portal d'entrada tenent los escuts de Vesian Valeta e Catarina Garnièr.

 

 

P1140922c.JPG P1140925c.JPG

 

Encara un còp, las armas de Catarina Garnièr an subit una modificacion, aquí de lors esmalts. D'efièch, lo brac d'aur es aquí sus un camp de vermelh e la crotz d'argent sus un camp d'azur coma se los camps dels dos quartièrs èran estats inversats per rapòrt als veirials de la capèla.

 

Trobam tanben tornar mai una clau de volta a l'escut cargat del cabrion e de las tres aletas.

 

P1140927b.JPG

 

Dintram puèi dins un polit claustre pichon (20 mètres de costat) ont l'arquitectura jòga ambe lo lum exterior. Una granda aiguièra destinada a las ablucions figura lo "lavament dels pès de Jesus" segon Sant-Joan. En dejós, al nivèl de las canèlas, dos angèls supòrtan un escut cargat d'un monogram acompanhat encara dels dos escuts dels fondators.

 

P1430158.JPG P1140930.JPG

 

  

Enfin, arribam dins l'impressionant claustre-bèl (66 m x 40 m) a l'entorn de que s'organizava la vida eremitica dels 13 chartrós dins loras cellulas, sòrtas d'ostalons-talhièrs desseparats per de clausuras e prevesidas d'un ortet. La granda cort al dintre del claustre èra partejada entre lo cementèri dels monges e l'òrt bèl de la comunautat, cultivat pels convèrs e asagat per un potz bastit al centre.

 

P1430156.JPG

 

Dins las quatre galariás al decòr mai sòbri, podèm encara comptar sièis claus de voltas escultadas a las armas de Vesian Valeta e de sa femna.

 

P1140967.JPG   P1140965.JPG   P1140964.JPG   P1140963.JPG   P1140966.JPG   P1140958b.JPG

 

En tot son mai de 25 representacions de las armas dels fondators que figuran dins l'ensemble dels bastiments del monestièr çò que revèla una volontat fòrta d'aficar sa marca pels sègles a venir. L'amplor del chantièr de construccion de la chartrosa Sant-Salvador deguèt representar una soma d'argent colossala e lo cople i volguèt segurament daissar sa marca d'un biais ostentatòri.

 

Sorgas principalas : Ch. EVRARD, "L'ancienne chartreuse Saint-Sauveur : une architecture du silence.", Patrimòni n°17 nov-dec 2008, http://fr.wikipedia.org/wiki/Chartreuse_Saint-Sauveur, E.CABROL, "Annales de Villefranche de Rouergue.", Tome 1, éditions Le livre d'histoire ;  FRAMOND (M. de), «Sceaux rouergats du Moyen Age », Archives Départementales de l'Aveyron, éditions françaises d'arts graphiques, 1982.

 

P1140956.JPG

Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 12 Avairon
commenter cet article
23 avril 2014 3 23 /04 /avril /2014 13:19

mapa-blanhac.JPG

 

 

 

 

Blanhac, País Tolosan, Lengadòc.

 

 

 

 

 

   

Al jorn d'a uèi, Blanhac es una vila importanta de la banlèga tolosana, coneguda per son aeropòrt e sas industrias aeronauticas. Mas le vilatge vielh, en bòrd de Garòna, ambe sas polidas carrièras circulàrias e sos ostals tradicionals de teulas nos conta encara la vida dels ancians Cauècs (escais-nom dels abitants de Blanhac), pescaires e ortalièrs dels sègles passats.

 

P1420001.JPG

 

La glèisa parroquiala, dedicada a Sant Pèire, relevava dempuèi al mens la fin del sègle 11 de l'abadiá de Sant Sernin. D'efèit, trobam dins le cartulari d'aqueste establiment  (n°434 - entre 1083 e 1093) un acte ont le comte Guilhèm IV de Tolosa torna a l'abadiá la glèisa Sant Pèire de Blanhac e çò que ne dependiá, que sa familha s'èra injustament acaparrat. Aqueste acte susquèc pas seguit d'efèits o remés en question vist que trobam una novèla donacion (n°291) faita en julhet 1098 de la villa ambe sa glèisa e les molins dependents. Em alavetz en plena Prumèra Crosada e le comte de Tolosa Raimond IV de Sant-Gèli a abandonat sos domenis per prénguer part a l'expedicion. Guilhèm IX d'Aquitània, espós de sa neboda Falipa, ne profita alavetz per pretendre al títol comtal e envasís le comtat de Tolosa en 1097. Bertrand de Tolosa, le filh de Raimond IV, deu fúger e daissar la plaça als dos usurpators fins a 1100. Guilhèm e Falipa, les donators, son copables davant la Glèisa d'ataca contra les domenis d'un crosat e òm pòt pensar qu'aquesta donacion avèc per objectiu de s'assegurar l'important sosten eclesiastic local de Sant Sernin. Qué que ne susquessa alavetz, l'abadiá de Sant Sernin obtenguèc mai tard la confirmacion d'aqueste don per Bertrand de Tolosa quand tornèc trobar son comtat en 1100 (acte n°435).

 

Les comtes de Tolosa semblan aver conservat ça que la, la senhoriá eminenta a Blanhac que la vesèm passar dins le domeni dirèct dels reis capecians, eiretièrs dels Ramondencs, a la fin del sègle 13. 

 

P1410949.JPG  

P1420003.JPGUn escut datat de la fin del sègle 19 present sus la faciada de l'Ostal de Comuna rebremba dalhors le sagèl de la Comunautat datant de la segonda mitat del sègle 13 e représ dins las armas comunalas actualas. I podèm observar l'associacion de las armas de Joana, filha unenca de Raimond VII, le darrièr comte de Tolosa ("de vermelh a la crotz clechada, vudada e pometada de dotze pèças d'aur") , e las de son marit Alphonse de Poitiers, prince capecian, filh del rei Loís le VIIIen e de la reina Blanca de Castilha ("partit d'azur semenat de flordalises d'aur qu'es de França e de vermelh semenat de castèls d'aur maçonats de sable qu'es de Castilha").

 

Joana e Alphonse susquèren units segon las clausas del Tractat de patz de París (1229) que prevesiá per aqueste biais l'aneccion del comtat de Tolosa a la corona de França. A la mòrt de Raimond VII en 1249, totis les domenis ramondencs passèren dins l'apanatge d'Alphonse de Poitiers fins a sa mòrt en 1271. Le sagèl del consulat de Blanhac, datable entre 1249 e 1271 coma l'aparicion probabla d'aquesta institucion, gardava donc le remembre dels darrièrs comtes de Tolosa.

 

La preséncia de las doas claus pòt aver mai d'una significacion, evocacion de Sant-Pèire patron de la parròquia, dels dus consols de la comunautat o encara del partatge dels poders entre le consolat e le senhor-comte.  Apuèi la mòrt d'Alphonse de Poitiers, la senhoriá passèc donc dins les domenis dirècts dels Reis de França.

 

 Atal, en genièr de 1307, le rei Philippe Le Bel donèc la castelaniá de Blanhac espandida sus Còrnabarriu, Aussona, Bausèla, Sèlh, Clusèl, L'Espinassa, Bruguièras, Fontanas, La Landa e La Cort-En-Sord a son subre-intendent de las finàncias dins la senescalciá de Tolosa, Giraud de Balena, senhor de Salviac (Salviac, 46). Aqueste carcinòl originari de Fijac, fasiá partida dels financièrs apelats Caorsins que fasquèren fortuna al debut del sègle 14 e s'enaucèren rapidament al reng de la noblesa mejana del país. Giraud susquèc a çò que sembla un castelan bastidor e una enquèsta de 1320 mençona qu'aviá despensat mila liuras tornesas per bastir un castèl prevesit d'un ostal de mès d'un estatge, de tors ondradas e bastidas noblament, de grandas muralhas... 

 

 

Es segurament un testimòni eraldic d'aquestas grandas òbras que trobam escultat sul campanal del sègle 15 de la glèisa Sant Pèire de Blanhac. D'efèit, una placa de calcari blanc plaçada en remplèc jos un arc del campanal, en dessús del portal d'entrada de la glèisa, presenta le partit de las armas de Giraud e de sa molher. Malurosament, aquesta placa es ara mièja amagada per una estatua monumentala de la Vèrge. Una fotografia realizada i a qualques annadas nos permet de la descobrir dins son integralitat. Las armas son figuradas sus un supòrt rectangular e i vesèm l'associacion dins un "partit d'una crotz clechada, vudada e pometada de dotze pèças e de faishas (o un faishat) acompanhat de dus peishes afrontats en punta".

  

 

 

P1410950 AER 6772

Fotografia 2 Philippe©Béhachème

 

Pendent longtemps les istorians e erudits locals cresèren que s'agissiá de las armas de la comunautat de Blanhac. I tornàvan trobar la crotz Ramondenca presenta sul sagèl d'aquesta institucion e vesián dins les peishes una allusion als pescaires de Garòna o encara un simbòl crestian. Sabèm ara dempuèi qualques annadas qu'aquesta placa es estada plaçada al revèrs e que presenta en fait un "partit al prumèr faishat d'aur e de vermelh de sièis pèças al cap d'azur cargat de dos peishes (balenas ?) afrontats d'argent qu'es de Balena ; al dus partit d'argent e de vermelh a la crotz clechada, vudada e pometada de dotze pèças de l'un dins l'autre qu'es de Borniquèl".

 

 

placa

Fotografia Philippe©Béhachème

 

 

D'efèit, Giraud de Balena, enriquit per sos oficis dins l'administracion reiala, hasquèc un polit maridatge en esposant Bertranda, filha del vescomte de Borniquèl. Aquestes vescomtes que tenguián un brave castèl a las termièras entre Carcin, Roergue e Albigés (Bruniquel, 82) èran descendents dels comtes de Tolosa de qui avián bresat las armas.

 

L'Armorial de l'ost de Flandres balha las armas que portava Guilhèm dit Barasc, vescomte de Borniquèl, paire de Bertranda, pendent la campanha de 1302-1303 : "Li vicontes de Burniquet mi party d'argent et de gheules a une fausse crois partie d'or et de gheules pommelé de gheules sur l'argent et d'or sur le gheules" .

 

Vescomte de Borniquèl f°120vSon d'armas pròchas que son figuradas al f°120 v de l'Armorial de Gilles Le Bouvier - Héraut Berry. Le « vicomte de Borniquel » i pòrta « partit d’argent e de vermelh a la crotz clechada, vudada e pometada de dotze pèças de l’un dins l’autre acompanhada de sèt escuçons del meteis en òrle ».

 

Es la sola font que mençona  aqueste òrle d'escuçons.

 

Le sagèl d'Arnaud Rogièr de Comenges (La Plagne-Baris n°187, 1368) qu'esposèc Isabèl Trossèla, eiretièra del vescomtat de Borniquèl al mièg del sègle 14, presenta tanben una crotz de Tolosa simpla, sens autres mòbles en mès (veire nòstre article sus Sant Lisièrs 09, http://eraldica-occitana.over-blog.com/article-sant-lisiers-anciana-cathedrala-65317498.html). La bresadura dels vescomtes de Borniquèl tenguiá pas que dins le partit e l'associacion de l'argent al vermelh original de las armas ramondencas.

 

 

Es Bertrand de Tolosa (1185-1247), filh bastard del comte Raimond VI de Tolosa que susquèc a l'origina d'aquesta branca cabdèta. Sos filhs Bertrand II e Guilhèm susquèren respectivament vescomtes de Borniquèl e de Montclar (Monclar de Quercy, 82). Le ramèl dels vescomtes de Borniquèl s'amortèc ambe Reinaud (1285-1328), rèire-felen de Bertrand de Tolosa e fraire de Bertranda, nòstra castelana de Blanhac.

 

De son union ambe Giraud de Balena nasquèc Pèire de Balena qu'èra senhor de Blanhac en 1337. Aqueste esposèc a son torn Brunissens de Voisins, filha de Géraud de Voisins, senhor d'Arcas (Arques, 11) e descendent d'un lòctenent de Simon de Montfort, installat sus de tèrras confiscadas a de senhors faidits. Lor filh, Robèrt de Balena, susquèc le darrièr senhor de Blanhac d'aquesta maison e la castelaniá de Blanhac passèc a son cosin Géraud de Voisins abans 1383.

 

Son las armas de sa familha que vesèm figuradas quatre còps en naut de las colonas suportant la volta de la capèla Sant Jacme e sus un culòt de la volta de la nau datable de la fin del sègle 15. La capèla Sant Jacme es atestada coma agent aculhit las sepulturas dels membres de la familha de Voisins entre la fin del sègle 14 e la fin del sègle 17. Les rèstas d'una tomba monumentala i susquèren d'alhors descobèrts pendent las òbras d'installacion del caufatge pel sòl dins la glèisa en 1999. L'accés a aquesta capèla senhoriala, primitivament isolada de la nau, se fasiá per una pòrta exteriora maçonada a l'ora d'ara.

 

   P1410977.JPG

 

armoiries_0360.jpg

Fotografia  Philippe©Béhachème

 

Culot 2b  Fotografia Didier Chapuy, colleccion associacion BHM

 

Les cinc escuts se pòden blasonar "d'argent a tres lausanges de vermelh pausats en faisha al lambèl de quatre pendents d'azur".

 

La familha de Voisins, originària d'Isla de França, s'implantèc en Lengadòc pendent la Crozada Albigesa quand Pierre Ier de Voisins, lòctenent de Simon de Montfort recebèc de feus nombroses en Rasés a l'entorn de Rènnas (Rennes-le-Château, 11), Limós (Limoux, 11) e Arcas (Arques, 11). Son filh ainat nomenat Pierre II demorèc en país conquesit e susquèc Conestable de Carcassona (vèrs 1240) e Senescal de Tolosa e d'Albigés (1251-1255) pel rei de França. Le cabdèt Gilles Ier de Voisins, comencèc la branca dels senhors d'Arcas que vengueràn barons de Blanhac a la fin del sègle 14. Aquesta branca cabdèta adoptèc le lambèl d'azur de quatre pendents coma bresadura sus las armas originalas a tres lausanges del linhatge.

 

Coma les Levís, senhors de Mirapeis (Mirepoix, 09), las aliganças matrimonialas dels de Voisins ambe de linhatges autoctònes (Narbona, Lodeva...) tre la fin del sègle 13 les ajudèren a se manténguer e a se mesclar pauc a pauc ambe l'aristocracia occitana.

 

Sabèm pas exactament dins quinas condicions la senhoriá de Blanhac passèc de Robèrt de Balena a son cosin Géraud de Voisins pauc abans 1383. D'unes pretenden que Géraud esposèc en primièras nòças la filha que Robèrt de Balena agèc de sa femna Joana de Fadoàs mas las genealogias del linhatge de Voisins ne fan pas cap de mencion.

 

  

Las genealogias crosadas dels tres linhatges de Borniquèl, Balena e Voisins bremban les testimònis eraldics presents dins la glèisa Sant Pèire que garda atal la marca de mès d'un sègle de dominacion feudala sul lòc de Blanhac pendent l'Edat-Mejana e al delà.

 

  genealogias-crosadas.JPG

  P1430415b.JPG

 

 

  

La familha de Voisins se mantenguerà a Blanhac duscas a la fin del sègle 17. Aquesta baronia a las pòrtas de Tolosa les menèc a accedir al capitolat de la capitala lengadociana ambe Nicolas de Voisins, capitol del quartièr Sant-Bertomieu pendent l'annada 1504. Son retrèit e sas armas apareissen dins las Cronicas. I podèm observar l'escut a tres lausanges mas les pendents del lambèl d'azur se devinhan a pro pena.

 

 

  

 

 

 

 

 

  

  Per acabar nòstra visita d'aqueste polit edifici, sortirem pel pòrge format pel plan-pè del campanal ont una arcada prevesida d'un grand crucifix garda la traça de çò que sembla èsser una listra funerària. I devinham dus escuts malurosament illegibles de que les camps son d'aur. Le prumièr (o les dus) presenta probablament una bordadura d'azur o de sable. L'estat de conservacion d'aquestas pinturas nos interdit ça que la de far quina proposicion d'identificacion que siá pel moment.

 

P1410958.JPG P1410956.JPGP1410959.JPG

 

Enfin, trobam al som de la paret exteriora de l'absida una autra placa de calcari presentant un motiu probablament eraldic. I podèm observar l'associacion (dins un partit ?) d'una clau pausada en pal e d'una crotz patuda al pè peironat. La posicion d'aquesta placa al punt opausat a la placa del campanal es benlèu pas un azard. D'efèit, presenta de simbòls clarament religioses (clau de Sant Pèire, crotz relicària) del costat de l'edifici mai sacrat (l'absida) e podriá far le pendent als simbòls mai civils del costat del campanal del vilatge. Podèm pas assegurar ça que la qu'aquestas doas placas pro semblantas sián contemporanèas e nòstras reflexions pòden pas èsser mai que d'ipotèsis per ara.

 

P1410944.JPGP1410943.JPG

 

Abans de clavar, tenguèm a mercejar per lora ajuda madòna Suzanne Béret, menaira dinamica de l'associacion "Blagnac, histoire et mémoire" e monsen Philippe Béhachème per sas fotografias que nos a gentilament daissat utilizar.

 

 

Tèxte Olivièr Daillut-Calvignac

adaptacion dialectala Olivièr Mantel-Flahault 

 

Sorgas principalas : LAVIGNE (B.), « Histoire de Blagnac », Toulouse, 1875, rééd. La Tour de Gile, 1998 ; DAILLUT (O.), "Identification de la plaque armoriée du clocher de Blagnac." in Blagnac, questions d'histoire n°36, novembre 2008 ; MEZEIX (G.-R.) et BONZOM (D.), "L'église Saint-Pierre." in Blagnac, questions d'histoire n°7, 8, 9 e 11, mai 1994 - mai 1996 ; BONZOM (D.), "Découvertes archéologiques dans l'église.", in Blagnac, questions d'histoire n°20, nov.2000 ; CAZES (Q.), communicacion pendent la sesilha del 23 de mai de 1995, in Mémoires de la Société Archéologique du Midi de la France, Tome LV, p.235 et seq. ; GERARD (P. et Th.), «Cartulaire de Saint Sernin de Toulouse» (4 tomes), éd. des Amis des Archives de la Haute-Garonne, Toulouse, 1999 ; ESQUIEU (L.), « Essai d’un armorial quercynois », éd Champion, Paris, 1907, rééd. Laffitte Reprints, Marseille, 1975 ; LAPLAGNE-BARRIS (G.), « Sceaux gascons du Moyen-Age (Gravures et notices). », 1888-1892, rééd. Hachette Livre BNF ; Genealogia de la familha de Voisins http://racineshistoire.free.fr/LGN/PDF/Voisins.pdf  ; BOOS (E. de), « Armorial de Gilles Le Bouvier – Héraut Berry », Documents d’héraldique médiévale vol.7, éditions du Léopard d’or, 1995 ; BIENDINÉ (D.), « Armorial de l’ost de Flandre – 2 juin-9 octobre 1297. », éd. Noir Phénix, 2013 ; CAU (Ch.), « Les capitouls de Toulouse – L’intégrale des portraits des Annales de la Ville 1352-1778. », éd. Privat, Toulouse, 1990.

 

  P1410945.JPG

Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 31 Nauta Garona
commenter cet article
29 janvier 2014 3 29 /01 /janvier /2014 10:31

mapa-concas.PNG

 

 

Concas, Roergue, Guiana.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

L'abadiá benedictina de Concas (Conques, 12) en Roergue foguèt una de las mai importantas del domeni occitan pendent la primièra mitat de l'Edat Mejana. Foguèt fondada a la tota debuta del sègle 9  per l'ermite Dadon ajudat pels reis carolingians, recentament mèstres del reialme d'Aquitània, e que cercavan dins l'òrdre benedictin los relais necessaris a lora dominacion del país.

 

P1300726.JPG

 

A l'origina, l'abadiá foguèt plaçada jol vocable del Sant Salvador e aquesiguèt qualques domenis a l'entorn.

Pr'aquò, la corsa a las relíquias prestigiosas de la fin del sègle 9 menèt l'abat a mandar un monge, nomenat Ariviscus, per "raubar" dins un autre monastèri los rèstas de Santa Fè, jove crestiana martirisada a Agenh a la fin del sègle 3. Aquesta practica que nos pòt paréisser estonanta, èra acceptada perque lo monde cresián als poders subrenaturals dels sants qu'èran considerats coma capables de s'oposar o pas al raubament de loras relíquias. L'impostor se faguèt donc aculhir coma novèl membre de la comunautat agenesa e esperèt longtemps, abans de poder fugir a l'amagat ambe las relíquias de Santa Fè. Aquesta istòria extraordinària de translacion de relíquias menèt a l'abadiá de Concas una granda renomada afortida al sègle 11 ambe la redaccion del "Libre dels miracles de Santa Fè" e la compausicion del primièr grand tèxte poetic conegut en lenga occitana : "La cançon de Santa Fè".

 

"Tota Basconn' et Aragons

e l'encontrada delz Gascons

sabon quals es aqist canczons

e s'es ben vera 'sta razons."

(La cançon de Santa Fè - laissa III)

  

  Aital, Concas devenguèt un centre de pelegrinatge màger dins lo malhum dels camins de romavatge medievals, en particular sul camin de Sant Jacme. Las riquessas portadas pel fum de pelegrins permetèron als abats de bastir als sègles 11 e 12 un joièl de l'art romanic occitan mai que mai conegut a l'ora d'ara per son timpan excepcional que garda encara de traças de la policromia d'origina.

 

vieilles-065.jpg

  P1050421ret.JPG

 

Al nivèl eraldic, lo site presenta un grand interèst qu'avián relevat J.Poulet e P.Lançon dins un excellent article publicat dins lo numèro de 1995 de "Etudes Aveyronnaises". Nos contentarem donc de seguir la màger part del temps loras analisis de granda qualitat en i aportant, quand serà possible, qualques esclarcissaments.

 

Lo luòc mai interessant per l'eraldista amator serà, sens cap de dobte, l'exterior del cabèç de l'abadiala ont los espacis entre las absidiòlas sont estats bastits de clòts funeraris e ont podèm veire tanben un quinzenat de sarcofages desenterrats.

 

P1300683

 

Cadun dels tres clòts voltats d'ogiva, pòrta una placa ondrada d'escuts.

 

 

P1300671

 

Lo primièr qu'encontram sul costat oriental de l'abadiala, presenta un grand escut de forma ponchuda cargat de cinc ròcs d'escaquièr pausats 2, 2 e 1.

    

P1430826.JPG 

 

L'abséncia d'atributs o simbòls eclesiastics nos empacha d'assegurar que s'agís de l'ataüc d'un abat. Sola la preséncia sul canton superior esquèr del clòt d'una crotz (benlèu escultada sus un escut) fa referéncia a la religion, mas podriá èsser plaçada aquí en remplèc. Per J.Poulet e P.Lançon, aquestas armas podrián èsser las de Raimond de La Romiguièra, abat de Concas dins la primièra mitat del sègle 15.

 

Aquesta familha del Roergue meridional portava "d'azur a tres ròcs d'argent subremontats cadun d'una flordalís d'aur" mas aquestes autors fan l'ipotèsi que podriam èsser aquí en preséncia d'una version primitiva o alterada d'aquestas armas. Aviam dejà encontrat las armas d'aqueste linhatge escartairadas ambe las faissas merletadas del senhors de Murat de l'Estanh al castèl de Pomairòl (veire l'article http://eraldica-occitana.over-blog.com/article-serras-de-nu-as-ostalas-privat-113912939.html) sus un escut datable de la fin del sègle 15 e que presentava ben los ròcs subremontats de flordalís. Lo sagèl de l'abat Raimond de La Romiguièra descrit per M.de Framond (n°489) e datat de 1429 auriá presentat un escut cargat de ròcs e de flordalís mas l'estat de conservacion d'aquesta pèça empacha de poder èsser segur de l'observacion. Aquesta identificacion nos sembla çaquelà plan fragila e preferèm demorar prudents tant mai que l'abondància de luòcs dits ròcas o roquetas en Roergue pòt far del ròc d'escaquièr un mòble eraldic plan espandit dins las familhas aristocraticas localas pendent l'Edat-Mejana.

 

Lo segond clòt presenta el, una placa ondrada de dos escuts de puntas redondas e penjats pels guinsals, datables dels sègles 13 o 14. Lo primièr pòrta una benda e lo segond tres ròdas o anelets e los bòrds espés dels dos escuts semblan gaireben figurar doas bordaduras. 

 

P1300676P1300678

 

  P.Lançon e J.Poulet avançan l'ipotèsi sedusenta d'i veire las armas associadas de Guilhèm de Cardalhac e de sa molher Carbonièras de Rodés atestats en 1290.

 

L'importanta familha carcinòla dels barons de Cardalhac (Cardaillac, 46),  portava "de vermelh al leon d'argent (coronat d'aur) a l'òrle de besants (de 8 a 13) del meteis".

 

Sans-titre-4.JPG 

   Ça que la, dins lo cors del sègle 14, qualques Cardalhac portèron d'armas plan diferentas constituidas d'un escut a una benda e una bordadura componada.

 

Cardalhac-2.JPG

 

Aital, trobam lo cavalièr Uc de Cardalhac, escudièr del Papa carcinòl Joan XXII, de que lo jasent armorial se pòt encara observar dins la glèisa del vilatge d'Espanhac (Espagnac-Sainte-Eulalie, 46). Son filh Marqués de Cardalhac sagelava en 1353 d'un escut a la barra (aliàs benda) e a la bordadura componada (Framond n°93). Lor parent, Galhard de Cardalhac, archidiacre de Rodés, se faguèt enterrar en 1359 dins la catedrala de la ciutat rodanesa ont podèm veire son jasent cargat tanben d'aquestas armas. Enfin, las trobam tanben figuradas dins la glèisa abadiala de Fijac (Figeac, 46) e dins la glèisa parroquiala de Capdenac (Capdenac-le-Haut, 46).  

 

Cossí explicar aquesta dobla identitat eraldica dins aquela familha. Es la genealogia que nos permet de ne balhar una explicacion.

 

La familha de Cardalhac se partegèt en cinc brancas dins la primièira mitat del sègle 13. Tot en gardant lora part de la senhoriá originèla de Cardalhac, cada branca s'implantèt dins una autra castelaniá aquesida endacòm mai. Una d'entre elas s'installèt dins lo castèl de Brengas entre la val de Celer e la val d'Òlt, a un quinzenat de quilomètres al sud-oèst de Cardalhac. Son membre fondator foguèt Uc de Cardalhac atestat en 1227. 

 

Sa felena, Domesga (puslèu Domerga), esposèt lo cavalièr roergàs Galhard de Balaguièr co-senhor de Balaguièr, de Salvanhac e de Cajarc. Sola eiritièra de la branca de Cardalhac-Brengas, demandèt que los enfants qu'auriá de Galhard relevèsson lo nom de Cardalhac coma se fasiá pro sovent a l'epòca en cas de conolha dins una union ipogamica (lo linhatge de Cardalhac essent mai prestigiós que lo de Balaguièr). Aital, lors enfants contunhèron de portar lo nom de Cardalhac. Per contra, gardèron las armas de lor paire Galhard de Balaguièr que sagelava en 1256 d'un escut cargat d'una benda e d'una bordadura componada (Framond n°71). Vaquí donc l'explicacion que nos mancava. 

 

Aviam dejà encontrat la familha de Balaguièr a l'escasença de l'article consacrat a lor castèl de La Capèla (La Capelle-Balaguier, 12) e aviam vist alara que loras armas portavan "d'aur a tres faissas de vermelh". En fach, la benda (ambe o sens bordadura) foguèt portada solament per la branca de Cajarc e P.Tempère dins son estudi sul linhatge pensa qu'aqueste mòble lor veniá justament de lora aligança ambe la familha de Cajarc que portava una benda associada de còps a la bordadura componada. Mas ne trobam tanben dins las armas dels vescomtes de Calvinhac, sul sagèl d'Ozil de Morlhon en 1250 (Framond n°156), dins las armas dels La Pòpia eca... L'usatge de la benda foguèt de tot biais plan espandit dins aqueste airal de la val d'Òlt pendent l'Edat-Mejana e aqueste punt meritariá un estudi especific per ne trobar l'origina.

 

Vaquí donc doas brancas de dos linhatges ambe d'armas diferentas de loras brancas ainadas respectivas... aquò complica l'identificacion e aconselha la prudéncia !

 

Escut-a-las-armas-e-jasent-de-Galhard-de-Cardalhac-copie-1.JPG     P1110028.JPG

Armas de l'archidiacre Galhard de Cardalhac(+1359)  dins la catedrala de Rodés

e armas semblablas presentas dins l'abadiala Sant Salvador de Fijac.

 

 

Per tornar a nòstre Guilhèm de Cardalhac, J.Poulet e P.Lançon ne fan un fraire de Galhard, l'archidiacre de Rodés mencionat mai naut. Dins aqueste cas seriá logic que portèsse una benda dins sas armas. Malurosament las donadas genealogicas en nòstra possession son tròp tèunhes per nos permetre de trencar sus lor ligam de parentat o la plaça de nòstre Guilhèm dins la branca de Cardalhac-Brengas.

 

Mas l'embolh genealogic s'arrèsta pas aquí. D'efièch, la familha de son esposa Carbonièra, filha de Guilhèm de Rodés, manca pas tanpauc de mistèris. Aqueste linhatge de simples cavalièrs de la capitala roergassa sembla pas aver agut de ligams de sang ambe los comtes de la meteissa vila e lor èsser quitament anteriors. 

 

Atestat dins la segonda mitat del sègle 11 ambe Esteve de Rodés (1060), lo linhatge aviá qualques domenis a l'entorn de Rodés (a Druèla, Santa Rasigonda, Olemps) mas teniá subretot la vigariá de la ciutat (poders de justícia e de polícia) jos l'autoritat de l'avèsque. Autra prerogativa del linhatge, la costuma estranha apelada "la sescalciá" (alteracion probabla de senescalciá) que consistissiá a téner la brida de la montura de cada novèl avèsque de Rodés lo jorn de sa dintrada oficiala dins la vila. S'acompanhava del drech de préner una bona part del festin organizat a aquesta ocasion e de ne recuperar tota la vaissèla utilizada ! Enfin, l'avèsque novèl lor fasiá un don en argent pro important.

 

Pauc a pauc la familha perdèt de son importància al cors del sègle 13 ambe la venda de parts de vigariá al profit dels avèsques. Observam tanben a aquesta epòca un lisament de dependéncia vèrs lo comte de Rodés e l'aquisicion de domenis dins lo borg. Balhèron a la glèisa de Rodés un canonge (Bernad en 1161) e un prevòst (Aimeric entre 1163 e 1210). Las donadas genealogicas son çaquelà tròp escampilhadas per poder prepausar de vertadièras filiacions. Coneissèm quitament pas las armas que portava aqueste linhatge mas l'ipotèsi facha per J.Poulet e P.Lançon seriá de veire dins los tres anelets de ròdas parlantas coma las presentas dins las armas del borg de Rodés. D'armas semblablas se pòdon observar sul portal bèl d'un ancian ostal al n°9 de la carrièra Santa Catarina de Rodés que podriá evocar la familha de Rodés o encara un bastiment en ligason ambe los consols del borg. Aicí, la bordadura sembla pro neta.

 

P1090096.JPG

    Escut a tres ròdas e una bordadura (?) al n°9 de la carrièra Sta Catarina a Rodés.

 

P1300679.JPGLo darrièr clòt, situit al sud, contra la torèla del campanal, pòrta el tanben una placa cargada de dos escuts. Mas aquí, malurosament, lo gres rotge escultat es estat quasi tot rosegat pel temps e las armas figuradas son presque totalament ilegiblas. Sol lo segond escut sembla portar la traça de pals.

 

 

P1300680 

  

 Quitam l'exterior de l'abadiala e dintram dins l'edifici per i descobrir lo sol testimòni eraldic present dins l'arquitecture d'aqueste joièl de l'art romanic occitan dels sègles 11 e 12.

 

D'efièch, bastida sul crosièr, la torre lantèrna gotica repausa sus una volta nauta e aeriana de que la clau es ondrada d'un escut a las armas de l'abat bastidor, Loís de Crevant. Aqueste personatge d'origina torangèla foguèt abat de Concas entre 1483 e 1496 al mens e moriguèt en 1529. Aprofiechèt d'una situacion economica un pauc melhora a la fin del sègle 15 per entreprene d'òbras dins la glèisa abadiala e faguèt bastir aquesta polida copòla.

 

P1300715.JPG

 

Sa familha portava "escartairat d'argent e d'azur" mas sus l'escut present aicí lo blasonament es puslèu "escartairat d'argent e de vermelh" mas podèm pas dire se s'agís d'una bresadura o d'una simpla error deguda a una pintura tardiva. L'escut es acompanhat de la cròça e la mitra abadialas e entorat de fulhatges decoratius. M.de Framond balha son sagèl datat de 1485 jol n°490.

 

vieilles-075.jpg

 

Las armas de Loís de Crevant son rampeladas tanben sus un culòt suportant  un arc de la tombada d'ogiva de la torre e son associadas a un escut present sus un culòt vesin e presentant las armas parlantas de l'abadiá de Concas qu'èran "d'azur a una fe al natural susmontada d'una corona d'aur".

 

 

P1420887 P1420890.JPG

 

 

Doas absidiòlas de la glèisa abadiala son prevesidas de vièlhs retables de fusta del sègle 17 presentant los testimònis de l'identitat eraldica de dos personatges que foguèron membres de la comunautat dels canonges, secularizada en 1537.

 

Del costat absidiòla-nòrd las doas colonas del retable pòrtan l'inscripcion GASPAR BESSAIRIE PRIOR D : PRATIS 1644 acompanhada de dos escuts "de ... a l'arbre (probablament un beç parlant) arrancat de ... al cap de ... cargat d'un creissent de ... entre doas estelas de ...". P.Lançon e J.Poulet nos aprenon qu'aqueste personatge dintrèt dins lo capitol de Concas en 1639 e ocupèt la carga de prior de Pradas de Leveson (Prades, 12) fins a sa mòrt en 1662.

 

P1420882.JPGP1420880.JPGP1420883.JPG

 

L'absidiòla sud presenta per sa part un retable pron semblant a lo comanditat per Gaspar Bessairié mas benlèu leugièrament anterior. Aquí malurosament, lo comanditari es demorat anonim quitament se podèm encara observar son escut "de ... a tres colonas en pals entravadas de brancas de ... al cap de ... cargat d'un creissent de ... entre doas estelas de ...". Per J.Poulet e P.Lançon s'agiriá benlèu de las armas del canonge Francés Duverdier atestat en 1630 e que foguèt nomenat decan lo 2 de genièr de 1641. Avançan per aquesta identificacion la preséncia de Sant Francés sul tablèu del retable e l'ipotèsi de veire dins las brancas, de brots de verbena virantas a l'entorn de vèrgas qu'evocarián en latin (ver, verbenaca, vergo, verber) la sillaba ver de Duverdier.

 

P1420875.JPGP1420879.JPG

 

Lo successor de Loís de Crevant sul sèti abadial foguèt Antòni de Marcenac (1496-1519) eissut d'una anciana familha roergassa tirant son nom d'un castèl pròche del vilatge de Livinhac (Livinhac, 12). Dejà al mièg del sègle 11, son aujòl Astorg de Marcenac èra benfachor de l'abadiá Santa Fe a quina donèt doas glèisas e d'autres bens de sos domenis. Al fial dels sègles, los Marcenac foguèron presents pel biais de mantunas brancas a Marcenac, Livinhac, al Neirac, a Espalion, a Rodèla, a Prunas eca... Balhèron un baile del vescomtat de Carladés (Guilhèm en 1285) e un baile de Nauta Auvernha (un autre Guilhèm en 1360), un abat de Concas donc e un prevòst de la meteissa abadiá (Francés pauc après 1537). Portavan segon Barrau "de vermelh al cabrion d'argent acompanhat de tres ròsas del meteis" mas Antòni aviá aparentament bresadas las armas familhalas. 

 

P1300695.JPGD'efièch, trobam mantunas representacions de son escut a Concas. La mai polida se tròba dins la capèla del Rosari pròcha de l'ancian clastre de l'abadiá. Es escultada sus un panèl de fusta d'estile gotic flambejant servent de davant d'altar.

 

 

P1300689.JPG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 I vesèm un escut sostengut per dos angèls e subremontat dels atributs abadials, portant un "escartairat de ... al cabrion de ... e de ... a tres faissas ondadas de ...".

 

 

 

  

 

P1300691.JPG

 

P.Lançon e J.Poulet i veson d'armas parlantas associant las ondas de la mar e un cabrion simbolisant la carpenta d'un cenacle jos la teulada d'un bastiment : mar + cenacle = Marcenac.

 

Dins la meteissa capèla, las pinturas de la volta d'estile Renaissença pòrtan a doas represas las meteissas armas que se legisson "escartairat d'azur al cabrion d'aur e d'azur a tres faissas ondadas d'aur" mas se devinhan a pro pena. Figuran tanben sul lindal de la pòrta d'una torèla d'accès al bastiment conventual mas la pèira de calcari i es completament afrabada. Enfin, la misericòrdia d'una estala del còr de l'abadiala e un culot conservat al musèu Joseph Fau ne presentan de gravaduras plan mai polidas.

 

P1300685.JPG

 

De l'abadiat d'Antòni de Marcenac data tanben la construccion de las formas (stalles) del còr de l'abadiala. Tres misericòrdias i son ondradas de motius eraldics que nos es estat impossible d'identificar per l'ora. Las doas primièiras presentan una torre acostada de dos aucèls afrontats e la tresena un aucèl (benlèu una agla) acostat de dos cans afrontat atanben.

 

misericordia1.JPGmisericòrdia2 

 

misericordia3.JPG

 

 

 

Contunham ara nòstra visita dels luòcs en davalant cap als vestigis del clastre conventual.

 

P1420917.JPG

 

 Aquí, un capitèl romanic nos rampèla que los decòrs pre-eraldics presents suls escuts en ametlas dels cavalièrs del sègle 11 avián de còps per sola razon d'èsser lo biais de manténer los ligams ont se passava lo braç esquèr del guerrièr o d'afortir la soliditat del boclièr. D'unes i veson, non sens razons, l'origina dels mòbles coma los besants e los tortèls, e de las pèças coma las bendas e las bordaduras.

 

                      vieilles 078   vieilles 077c

 

Senhalam tanben la preséncia sul talhador d'un autre capitèl d'un (o dos) grafiti eraldic presentant l'ensag de gravadura d'un escut escartairat. Aquesta mena d'inscripcions es pro rara dins lo domeni eraldic.

 

Grafitin-eraldic--2-.JPG   

Acabarem nòstre estudi ambe dos bacins d'ablucions liturgicas, apelats gemelons, conservats dins lo celèbre tresaur de Concas. Aquestas doas pèças de coire ondradas d'esmalts colorats son estadas probablament fargadas dins los talhièrs lemosins a la fin del sègle 13 o dins la primièra mitat del sègle 14.

 

Lo primièr, lo mai pichon, presenta en son centre un escut a las armas dels reis de França "d'azur semenat de flordalis d'aur". L'escut es entorat per una frisa de personatges desseparats per de puntas flordalisadas.

 

Lo segond, mai interessant, pòrta mantuns escuts armoriats. Tornam trobar al centre del bacin l'escut de França mas ambe un semenat de flordalis plan mai polit que precedentament. Enfin, sul torn de l'escudèla liturgica, sièis escuts presentant l'alternància de tres armas diferentas que se pòdon blasonar : "d'aur al leon de vermelh",  "d'argent  a la crotz de vermelh" e enfin "d'aur al sautor dentat de sable".

 

P1050492.JPGP1050491.JPG

 

Tan val dire que la simplicitat de las doas primièras armas citadas e lora frequéncia dins l'eraldica medievala convidan a la mai granda prudéncia per ne temptar una identificacion. Solas las armas al sautor dentat podrián balhar de vertadièras draias de recèrca d'identificacion. Qualques linhatges portant aqueste escut son senhalats en Normandia e Picardia mas aquestas pistas nos semblan pas encara pro solidas per ne far d'ipotèsis versemblablas. Çò segur es que l'ensemble d'aquestas armas son d'origina francesa e mai que mai de l'entoratge capecian e lora identificacion nos sembla pas èsser a cercar dins lo domeni eraldic occitan.

 

Sorgas principalas : P.Lançon e J.Poulet, "Le trésor héraldique de Conques et de son abbaye", in Etudes aveyronnaises, recueil des travaux de la Société des lettres, sciences et arts de l'Aveyron, 1995, pp. 195-217 ; P.de la Malène, "Parcours romans en Rouergue", Tome 1, ed du Rouergue, 2003, pp.239-254 ; Histoire de Rodez, ed. Privat, Tolosa, 1981, p. 60 et sequ. per la familha de Rodés ; P.Tempère "Fragment d'un discours féodal - Balaguier - Essai sur une mouvance quercino-rouergate." Mémoires de la Société des amis de Villefranche et du Bas-Rouergue, 2003 ; M.de Framond, "Sceaux rouergats du Moyen-Age.", AD de l'Aveyron, 1982 ; H.de Barrau, "Documens historiques et généalogiques sur les familles et les hommes du Rouergue.", Tome 3, Rodez, 1857 pp.45-48 per lo linhatge de Marcenac.

Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 12 Avairon
commenter cet article
13 janvier 2014 1 13 /01 /janvier /2014 21:47

mapa-audressenh.PNG

 

 

Audressenh, Conserans, Gasconha.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lo vilatge d'Audressenh (Audressein, 09) se tròba a l'entrada de la Vath Longa (Bellongue), una de las quatre vals del Castilhonés, pichon país del Naut-Conserans.

 

Coma l'indica lo toponim de Tramasaigas, la glèisa dedicada a Nòstra Dòna se tròba al confluent de la Boigana e del Les, sus un camin de romavatge.

 

P1390111 

 

Aqueste edifici es classat al patrimòni mondial de l'umanitat al títol dels sites principals dels Camins de Sant Jacme de Compostèla, en particular mercés a l'ensemble remirable de pinturas del sègle 15 present jol cobèrt de l'entrada.

 

2.JPG3.JPG1

 

Pron recentament, los rebatedís de plastre interiors foguèron picats e daissèron aparéisser de fragments d'autras pinturas goticas que an pas encara fach l'objècte d'òbras de restauracion.

 

P1390164.JPG 

 

D'autres elements foguèron tanben revelats, en particular un culòt, malurosament pron afrabat presentant un escut d'estile modèrne (datable dels sègles 16 o 17) portant dos animals afrontats. S'agís probablament de dos leons se consideram la forma dels caps e de las coas. 

 

4.JPG

 

Aqueste biais de figurar dos leons fàcia a fàcia es pas rare, çaquelà pel moment, nòstras recèrcas nos an menat a descobrir pas qu'una sola familha de Conserans portant dos leons afrontats dins sas armas.

 

S'agís de la familha de Sant-Joan de Puntís que portava "d'azur a doas leons afrontats d'aur jostenent una campana d'argent".

 

st-jean.JPG

 

L'abséncia de la campana sus l'escut descobèrt dins la glèisa de Tramasaigas pausa çaquelà un problèma per validar nòstra identificacion. Podèm benlèu ne trobar una explicacion dins l'istòria d'aquesta familha.

 

La genealogia del linhatge, comença a la debuta del sègle 16 ambe lo maridatge de Rotgièr de Sant Joan ambe Anna de Noèr. Son origina geografica demòra escura e l'abondància dels luòcs diches Sant Joan convida a la mai granda prudéncia. Sembla far partida d'aquesta noblesa de segonda generacion apareguda en Comenges e Conserans a la fin de l'Edat Mejana e que se desvelopèt a la favor de l'anexion al Reialme de França al mièg del sègle 16.

 

Una primièra aligança ambe la maison de Comenges lor aportèt benlèu la baronia de Puntís d'Inard dins la plana comengesa (Pointis-Inard, 31). Pr'aquò, es a la generacion seguenta que lo maridatge en 1593 de Gaudenç de Sant Joan de Puntís ambe sa cosina Francesa de Comenges, sòrre e eiritèra del darrièr vescomte de Conserans de la branca de Comenges, qu'enaucèt lo linhatge al primièr reng de la noblesa del país.

 

D'aqueste temps, lo vescomtat èra luènh de cobrir l'espandida del país de Conserans. D'efièch, Gaudenç se trobèt al cap de qualques senhoriás escampilhadas dins las vals de Salat e de Garbet coma Èrce, Eishèlh o la val d'Uston (Ercé, Eychel  et Ustou, 09) per quinas rendèt omenatge al Rei de França en novembre de 1597. 

 

Coma l'aviam explicat dins nòstre precedent article sus la catedrala de Sant Lisièrs (SaintP1380583-Liziers, 09), los vescomtes de Conserans eissuts de la maison de Comenges portavan per armas "d'aur a la bordadura de vermelh". Pr'aquò, la campana sembla èsser estat d'ora un simbòl fòrt per representar lo Conserans, en particular al nivèl ecclesiastic. Es aital que las vilas de Sant Lisièrs e Sant Gironç (Saint-Girons, 09)adoptèron la campana coma mòble principal de loras armas pro lèu coma se pòt veire sul sagèl de Sant Gironç en 1303. Una representacion d'aquesta campana (figurada renversada dins l'escut) es tanben presenta sus la clau de volta del cobèrt format pel plan-pè del cloquièr de la catedrala de Sant Gironç (veire çai-contra). Aital, las armas tradicionalas del país de Conserans se blasonan "d'azur a la campana d'argent".

 

Podriam far l'ipotèsi qu'al moment de son accession al títol vescomtal, Gaudenç de Sant Joan de Puntís agèsse pogut ajustar a sas armas primitivas formadas dels dos leons afrontats, una campana simbolisant lo Conserans. Nòstre escut seriá alara anterior a aqueste eveniment.  

 

La familha de Sant Joan de Puntís foguèt lèu devesidas en mantunas brancas per quinas es plan complicat de demesclar los ramèls. D'unas brancas portavan d'autras armas blasonadas "d'azur a la campana d'argent acompanahda en punta de tres estelas d'aur pausadas 2 e 1". Aquesta dobla identitat eraldica del linhatge complica encara l'analisi.

 

St-Jean-2.JPG

 

Las aliganças foguèron nombrosas ambe los linhatges locals coma los Ròca-maurèl, Arbàs, Uston... complicant encara l'implantacion territoriala de lors domènis en Conserans mas avèm pas trobat de traça de lora preséncia a Audressenh. L'importància del pelegrinatge a Nòstra Dòna de Tramasaigas podriá çaquelà justificar la preséncia d'armas d'un linhatge vesin mas pas implantat en Vath Longa.

 

Nos caldrà donc esperar que d'informacions novèlas vengan confirmar o contradire aquesta identificacion que pòt pas que demorar pel moment al nivèl de l'ipotèsi... 

 

Per acabar nòstra visita, mencionarem la preséncia sul portal gotic del clastre ecclesial d'un escut de França a tres flordalís que foguèt martelat al moment de la Revolucion Francesa. Es coronat e acompanhat de doas polidas rosaças escultadas dins lo calcari.

 

P1390114.JPG    P1390115.JPG

 

Sorgas principalas : Ch. Higounet, "Le comté de Comminges de ses origines à son annexion à la couronne", ed. L'Adret, 1984 ; J.Ramond, "Un pays des Pyrénées Centrales - Le Castillonais", ed Aramond, 2009 ; J. Noulens, "Notice généalogique de Saint Jean de Pointis" in Revue d'Aquitaine1865, pp.301-304 ; P. La Plagne Barris "Sceaux gascons du Moyen-Âge" Auch, 1888-1892 ; un site plan documentat sus l'istòria de la familha de Ròca-Maurèl http://tderoquemaurel.free.fr/alliance.htm .

 

 

Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 09 Arièja
commenter cet article
3 janvier 2014 5 03 /01 /janvier /2014 21:51

mapa-rodela.PNG

 

 

Rodèla, Roergue, Guiana.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lo nom del vilatge de Rodèla en Roergue (Rodelle, 12) ven del toponim gallo-roman Ruthenula que fa evidentament referéncia al pòble gallés dels Rutèns que contrarotlava Roergue e Albigés pendent la Nauta-Antiquitat. Cal dire qu'aqueste luòc representant dempuèi la preistòria un site defensiu remirable devenguèt oppidum jols cèltes puèi una fortificacion atestada tre lo sègle 6, un sèti de vigariá carolingiana e enfin un important castèl dels comtes de Rodés a partir del sègle 12.

 

  siti.JPG

 

Lo vilatge es dominat per un impressionant bauç calcari que portava la fortalesa comtala e sa capèla Sant Miquèl completament destrusidas a la debuta del sègle 17 e de que demòran pas que qualques amainatjaments e un sarcofag talhats dins lo ròc.

 

vilatge--1-.JPG    roca--8-.JPG

 

roca--5-.JPG

 

De l'autre costat del vilatge, barrant l'accès sud de la sèrra, se tròba la glèisa parroquiala dedicada a Sant Pèire que presenta un cabèç romanic, una nau gotica e un polit campanal en forma de penche.

 

vilatge-10.JPG

 

 

glèisa (3)2 

Trobam dins aqueste edifici de pinturas muralas a decòrs eraldics plan interessantas.

 

P1380348

 

I podèm observar una crotz patuda, mantunas flordalis, dos gals afrontats e una agla a las alas esparpalhadas.

 

P1380349.JPG

 

La question se pausa de saber se aqueste darrièr aucèl podriá pas èsser botat en relacion ambe l'emblèma primitiu dels contes de Rodés que figurava suls primièrs sagèls dempuèi Uc primièr en 1140 fins al comte Uc lo quatren en 1226.

 

P1410303     P1410304.JPG     P1410305     P1410306.JPG     P1410307.JPG

Sagèls dels comtes Uc Ièr (1140), Uc II (1168, 1183 puèi 1196) e Guilhèm (1208)

fotòs extrachas de l'excellent obratge de M.de Framond (veire çai-jos) 

 

Las pinturas semblan èsser mens ancianas qu'aquò çaquelà e podrián èsser datadas de la segonda mitat del sègle 13. Son associadas a un ensemble de pinturas encara mai recentas ondrant la tribuna voltada d'estile gotic flambejant.  Pr'aquò aqueste ipotèsi manca pas d'interèst.

 

P1380350RET.JPG

 

Se agacham la partida gotica de l'edifici aqueste còp, podèm observar dins la capèla meridionala un veirial ondrat d'un escut. Pòrta las armas d'un avèsque de Rodés, segurament implicat dins la reconstruccion d'aquesta partida de la glèisa dins la segonda mitat del sègle 15.

 

S'agís de Bertrand de Chalencon qu'ocupèt lo sèti episcopal de Rodés entre 1457 e 1494 e que portava "escartairat d'aur e de vermelh a la bordadura de sable cargada de flordalis d'aur". Pr'aquò, son aicí figuradas ambe la bordadura d'azur.

 

P1380319.JPG

 

La familha dels senhors de Chalencon èra una de las mai importantas de Velai, coneguda dempuèi lo sègle 12 e aligada als linhatges màgers de la region. Teniá l'important castèl de Chalencon e son mandament espandit lo long de la val d'Ança a la termièra entre Velai e Forez.

 

Chalencon-de-Velai-f-48v.jpg Armas de la familha de Chalencon de Velai

dins l'Armorial de G.Le Bouvier, mièg del sègle 15 (ms fr 4985 f°48v)

 

Sas aliganças ambe las familhas de Lator d'Auvernha e dels vescomtes de Polinhac (de quals eiritèron) son probablament pas sens ligams ambe l'accession de Bertrand a l'avescat de Rodés ont l'aviá precedit Guilhèm de Lator (1429-1457) e ont li succedèt son parent Bertrand de Polinhac (1494-1501). Sabèm pas se aparteniá a la branca ainada de Chalencon-Polinhac que balhèt un avèsque del Puèi de Velai (Guilhèm entre 1420 e 1429) o a la branca cabdèta de Chalencon-Ròchabaron.

 

Per acabar, senhalam la preséncia dins aquesta capèla d'una polida Pietat contemporanèia de l'avèsque Bertrand de Chalencon.

 

P1380342.JPG

 

Sorgas principalas : P.de la Malène, Parcours romans en Rouergue, Tome 1, Ed du Rouergue, 2003 ; M de Framond, Sceaux rouergats du Moyen-Âge, AD de l'Aveyron, 1982, E. Perroy, Les familles nobles du Forez au 13ème siècle - essais de filiation, Centre d'Etudes Foréziennes Recueil de mémoires et documents Vol.20, 1976.

Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 12 Avairon
commenter cet article