Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog

Presentacion

  • : ERALDICA OCCITANA
  • ERALDICA OCCITANA
  • : Aqueste blòg a per tòca d'estudiar e de presentar l'istòria e lo patrimòni eraldic occitan. L'espaci estudiat s'espandis sus l'ensemble del domeni de la lenga d'òc de l'Auvernha als Pirenèus e de l'Ocean Atlantic als Alps. L'epòca privilegiada es l'Edat-Mejana (12en-15en sègles) sens, çaquelà, daissar los sègles seguents dins l'ombra. JONHÈTZ-NOS e participatz al projècte !
  • Contact

Recèrca

29 janvier 2014 3 29 /01 /janvier /2014 10:31

mapa-concas.PNG

 

 

Concas, Roergue, Guiana.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

L'abadiá benedictina de Concas (Conques, 12) en Roergue foguèt una de las mai importantas del domeni occitan pendent la primièra mitat de l'Edat Mejana. Foguèt fondada a la tota debuta del sègle 9  per l'ermite Dadon ajudat pels reis carolingians, recentament mèstres del reialme d'Aquitània, e que cercavan dins l'òrdre benedictin los relais necessaris a lora dominacion del país.

 

P1300726.JPG

 

A l'origina, l'abadiá foguèt plaçada jol vocable del Sant Salvador e aquesiguèt qualques domenis a l'entorn.

Pr'aquò, la corsa a las relíquias prestigiosas de la fin del sègle 9 menèt l'abat a mandar un monge, nomenat Ariviscus, per "raubar" dins un autre monastèri los rèstas de Santa Fè, jove crestiana martirisada a Agenh a la fin del sègle 3. Aquesta practica que nos pòt paréisser estonanta, èra acceptada perque lo monde cresián als poders subrenaturals dels sants qu'èran considerats coma capables de s'oposar o pas al raubament de loras relíquias. L'impostor se faguèt donc aculhir coma novèl membre de la comunautat agenesa e esperèt longtemps, abans de poder fugir a l'amagat ambe las relíquias de Santa Fè. Aquesta istòria extraordinària de translacion de relíquias menèt a l'abadiá de Concas una granda renomada afortida al sègle 11 ambe la redaccion del "Libre dels miracles de Santa Fè" e la compausicion del primièr grand tèxte poetic conegut en lenga occitana : "La cançon de Santa Fè".

 

"Tota Basconn' et Aragons

e l'encontrada delz Gascons

sabon quals es aqist canczons

e s'es ben vera 'sta razons."

(La cançon de Santa Fè - laissa III)

  

  Aital, Concas devenguèt un centre de pelegrinatge màger dins lo malhum dels camins de romavatge medievals, en particular sul camin de Sant Jacme. Las riquessas portadas pel fum de pelegrins permetèron als abats de bastir als sègles 11 e 12 un joièl de l'art romanic occitan mai que mai conegut a l'ora d'ara per son timpan excepcional que garda encara de traças de la policromia d'origina.

 

vieilles-065.jpg

  P1050421ret.JPG

 

Al nivèl eraldic, lo site presenta un grand interèst qu'avián relevat J.Poulet e P.Lançon dins un excellent article publicat dins lo numèro de 1995 de "Etudes Aveyronnaises". Nos contentarem donc de seguir la màger part del temps loras analisis de granda qualitat en i aportant, quand serà possible, qualques esclarcissaments.

 

Lo luòc mai interessant per l'eraldista amator serà, sens cap de dobte, l'exterior del cabèç de l'abadiala ont los espacis entre las absidiòlas sont estats bastits de clòts funeraris e ont podèm veire tanben un quinzenat de sarcofages desenterrats.

 

P1300683

 

Cadun dels tres clòts voltats d'ogiva, pòrta una placa ondrada d'escuts.

 

 

P1300671

 

Lo primièr qu'encontram sul costat oriental de l'abadiala, presenta un grand escut de forma ponchuda cargat de cinc ròcs d'escaquièr pausats 2, 2 e 1.

    

P1430826.JPG 

 

L'abséncia d'atributs o simbòls eclesiastics nos empacha d'assegurar que s'agís de l'ataüc d'un abat. Sola la preséncia sul canton superior esquèr del clòt d'una crotz (benlèu escultada sus un escut) fa referéncia a la religion, mas podriá èsser plaçada aquí en remplèc. Per J.Poulet e P.Lançon, aquestas armas podrián èsser las de Raimond de La Romiguièra, abat de Concas dins la primièra mitat del sègle 15.

 

Aquesta familha del Roergue meridional portava "d'azur a tres ròcs d'argent subremontats cadun d'una flordalís d'aur" mas aquestes autors fan l'ipotèsi que podriam èsser aquí en preséncia d'una version primitiva o alterada d'aquestas armas. Aviam dejà encontrat las armas d'aqueste linhatge escartairadas ambe las faissas merletadas del senhors de Murat de l'Estanh al castèl de Pomairòl (veire l'article http://eraldica-occitana.over-blog.com/article-serras-de-nu-as-ostalas-privat-113912939.html) sus un escut datable de la fin del sègle 15 e que presentava ben los ròcs subremontats de flordalís. Lo sagèl de l'abat Raimond de La Romiguièra descrit per M.de Framond (n°489) e datat de 1429 auriá presentat un escut cargat de ròcs e de flordalís mas l'estat de conservacion d'aquesta pèça empacha de poder èsser segur de l'observacion. Aquesta identificacion nos sembla çaquelà plan fragila e preferèm demorar prudents tant mai que l'abondància de luòcs dits ròcas o roquetas en Roergue pòt far del ròc d'escaquièr un mòble eraldic plan espandit dins las familhas aristocraticas localas pendent l'Edat-Mejana.

 

Lo segond clòt presenta el, una placa ondrada de dos escuts de puntas redondas e penjats pels guinsals, datables dels sègles 13 o 14. Lo primièr pòrta una benda e lo segond tres ròdas o anelets e los bòrds espés dels dos escuts semblan gaireben figurar doas bordaduras. 

 

P1300676P1300678

 

  P.Lançon e J.Poulet avançan l'ipotèsi sedusenta d'i veire las armas associadas de Guilhèm de Cardalhac e de sa molher Carbonièras de Rodés atestats en 1290.

 

L'importanta familha carcinòla dels barons de Cardalhac (Cardaillac, 46),  portava "de vermelh al leon d'argent (coronat d'aur) a l'òrle de besants (de 8 a 13) del meteis".

 

Sans-titre-4.JPG 

   Ça que la, dins lo cors del sègle 14, qualques Cardalhac portèron d'armas plan diferentas constituidas d'un escut a una benda e una bordadura componada.

 

Cardalhac-2.JPG

 

Aital, trobam lo cavalièr Uc de Cardalhac, escudièr del Papa carcinòl Joan XXII, de que lo jasent armorial se pòt encara observar dins la glèisa del vilatge d'Espanhac (Espagnac-Sainte-Eulalie, 46). Son filh Marqués de Cardalhac sagelava en 1353 d'un escut a la barra (aliàs benda) e a la bordadura componada (Framond n°93). Lor parent, Galhard de Cardalhac, archidiacre de Rodés, se faguèt enterrar en 1359 dins la catedrala de la ciutat rodanesa ont podèm veire son jasent cargat tanben d'aquestas armas. Enfin, las trobam tanben figuradas dins la glèisa abadiala de Fijac (Figeac, 46) e dins la glèisa parroquiala de Capdenac (Capdenac-le-Haut, 46).  

 

Cossí explicar aquesta dobla identitat eraldica dins aquela familha. Es la genealogia que nos permet de ne balhar una explicacion.

 

La familha de Cardalhac se partegèt en cinc brancas dins la primièira mitat del sègle 13. Tot en gardant lora part de la senhoriá originèla de Cardalhac, cada branca s'implantèt dins una autra castelaniá aquesida endacòm mai. Una d'entre elas s'installèt dins lo castèl de Brengas entre la val de Celer e la val d'Òlt, a un quinzenat de quilomètres al sud-oèst de Cardalhac. Son membre fondator foguèt Uc de Cardalhac atestat en 1227. 

 

Sa felena, Domesga (puslèu Domerga), esposèt lo cavalièr roergàs Galhard de Balaguièr co-senhor de Balaguièr, de Salvanhac e de Cajarc. Sola eiritièra de la branca de Cardalhac-Brengas, demandèt que los enfants qu'auriá de Galhard relevèsson lo nom de Cardalhac coma se fasiá pro sovent a l'epòca en cas de conolha dins una union ipogamica (lo linhatge de Cardalhac essent mai prestigiós que lo de Balaguièr). Aital, lors enfants contunhèron de portar lo nom de Cardalhac. Per contra, gardèron las armas de lor paire Galhard de Balaguièr que sagelava en 1256 d'un escut cargat d'una benda e d'una bordadura componada (Framond n°71). Vaquí donc l'explicacion que nos mancava. 

 

Aviam dejà encontrat la familha de Balaguièr a l'escasença de l'article consacrat a lor castèl de La Capèla (La Capelle-Balaguier, 12) e aviam vist alara que loras armas portavan "d'aur a tres faissas de vermelh". En fach, la benda (ambe o sens bordadura) foguèt portada solament per la branca de Cajarc e P.Tempère dins son estudi sul linhatge pensa qu'aqueste mòble lor veniá justament de lora aligança ambe la familha de Cajarc que portava una benda associada de còps a la bordadura componada. Mas ne trobam tanben dins las armas dels vescomtes de Calvinhac, sul sagèl d'Ozil de Morlhon en 1250 (Framond n°156), dins las armas dels La Pòpia eca... L'usatge de la benda foguèt de tot biais plan espandit dins aqueste airal de la val d'Òlt pendent l'Edat-Mejana e aqueste punt meritariá un estudi especific per ne trobar l'origina.

 

Vaquí donc doas brancas de dos linhatges ambe d'armas diferentas de loras brancas ainadas respectivas... aquò complica l'identificacion e aconselha la prudéncia !

 

Escut-a-las-armas-e-jasent-de-Galhard-de-Cardalhac-copie-1.JPG     P1110028.JPG

Armas de l'archidiacre Galhard de Cardalhac(+1359)  dins la catedrala de Rodés

e armas semblablas presentas dins l'abadiala Sant Salvador de Fijac.

 

 

Per tornar a nòstre Guilhèm de Cardalhac, J.Poulet e P.Lançon ne fan un fraire de Galhard, l'archidiacre de Rodés mencionat mai naut. Dins aqueste cas seriá logic que portèsse una benda dins sas armas. Malurosament las donadas genealogicas en nòstra possession son tròp tèunhes per nos permetre de trencar sus lor ligam de parentat o la plaça de nòstre Guilhèm dins la branca de Cardalhac-Brengas.

 

Mas l'embolh genealogic s'arrèsta pas aquí. D'efièch, la familha de son esposa Carbonièra, filha de Guilhèm de Rodés, manca pas tanpauc de mistèris. Aqueste linhatge de simples cavalièrs de la capitala roergassa sembla pas aver agut de ligams de sang ambe los comtes de la meteissa vila e lor èsser quitament anteriors. 

 

Atestat dins la segonda mitat del sègle 11 ambe Esteve de Rodés (1060), lo linhatge aviá qualques domenis a l'entorn de Rodés (a Druèla, Santa Rasigonda, Olemps) mas teniá subretot la vigariá de la ciutat (poders de justícia e de polícia) jos l'autoritat de l'avèsque. Autra prerogativa del linhatge, la costuma estranha apelada "la sescalciá" (alteracion probabla de senescalciá) que consistissiá a téner la brida de la montura de cada novèl avèsque de Rodés lo jorn de sa dintrada oficiala dins la vila. S'acompanhava del drech de préner una bona part del festin organizat a aquesta ocasion e de ne recuperar tota la vaissèla utilizada ! Enfin, l'avèsque novèl lor fasiá un don en argent pro important.

 

Pauc a pauc la familha perdèt de son importància al cors del sègle 13 ambe la venda de parts de vigariá al profit dels avèsques. Observam tanben a aquesta epòca un lisament de dependéncia vèrs lo comte de Rodés e l'aquisicion de domenis dins lo borg. Balhèron a la glèisa de Rodés un canonge (Bernad en 1161) e un prevòst (Aimeric entre 1163 e 1210). Las donadas genealogicas son çaquelà tròp escampilhadas per poder prepausar de vertadièras filiacions. Coneissèm quitament pas las armas que portava aqueste linhatge mas l'ipotèsi facha per J.Poulet e P.Lançon seriá de veire dins los tres anelets de ròdas parlantas coma las presentas dins las armas del borg de Rodés. D'armas semblablas se pòdon observar sul portal bèl d'un ancian ostal al n°9 de la carrièra Santa Catarina de Rodés que podriá evocar la familha de Rodés o encara un bastiment en ligason ambe los consols del borg. Aicí, la bordadura sembla pro neta.

 

P1090096.JPG

    Escut a tres ròdas e una bordadura (?) al n°9 de la carrièra Sta Catarina a Rodés.

 

P1300679.JPGLo darrièr clòt, situit al sud, contra la torèla del campanal, pòrta el tanben una placa cargada de dos escuts. Mas aquí, malurosament, lo gres rotge escultat es estat quasi tot rosegat pel temps e las armas figuradas son presque totalament ilegiblas. Sol lo segond escut sembla portar la traça de pals.

 

 

P1300680 

  

 Quitam l'exterior de l'abadiala e dintram dins l'edifici per i descobrir lo sol testimòni eraldic present dins l'arquitecture d'aqueste joièl de l'art romanic occitan dels sègles 11 e 12.

 

D'efièch, bastida sul crosièr, la torre lantèrna gotica repausa sus una volta nauta e aeriana de que la clau es ondrada d'un escut a las armas de l'abat bastidor, Loís de Crevant. Aqueste personatge d'origina torangèla foguèt abat de Concas entre 1483 e 1496 al mens e moriguèt en 1529. Aprofiechèt d'una situacion economica un pauc melhora a la fin del sègle 15 per entreprene d'òbras dins la glèisa abadiala e faguèt bastir aquesta polida copòla.

 

P1300715.JPG

 

Sa familha portava "escartairat d'argent e d'azur" mas sus l'escut present aicí lo blasonament es puslèu "escartairat d'argent e de vermelh" mas podèm pas dire se s'agís d'una bresadura o d'una simpla error deguda a una pintura tardiva. L'escut es acompanhat de la cròça e la mitra abadialas e entorat de fulhatges decoratius. M.de Framond balha son sagèl datat de 1485 jol n°490.

 

vieilles-075.jpg

 

Las armas de Loís de Crevant son rampeladas tanben sus un culòt suportant  un arc de la tombada d'ogiva de la torre e son associadas a un escut present sus un culòt vesin e presentant las armas parlantas de l'abadiá de Concas qu'èran "d'azur a una fe al natural susmontada d'una corona d'aur".

 

 

P1420887 P1420890.JPG

 

 

Doas absidiòlas de la glèisa abadiala son prevesidas de vièlhs retables de fusta del sègle 17 presentant los testimònis de l'identitat eraldica de dos personatges que foguèron membres de la comunautat dels canonges, secularizada en 1537.

 

Del costat absidiòla-nòrd las doas colonas del retable pòrtan l'inscripcion GASPAR BESSAIRIE PRIOR D : PRATIS 1644 acompanhada de dos escuts "de ... a l'arbre (probablament un beç parlant) arrancat de ... al cap de ... cargat d'un creissent de ... entre doas estelas de ...". P.Lançon e J.Poulet nos aprenon qu'aqueste personatge dintrèt dins lo capitol de Concas en 1639 e ocupèt la carga de prior de Pradas de Leveson (Prades, 12) fins a sa mòrt en 1662.

 

P1420882.JPGP1420880.JPGP1420883.JPG

 

L'absidiòla sud presenta per sa part un retable pron semblant a lo comanditat per Gaspar Bessairié mas benlèu leugièrament anterior. Aquí malurosament, lo comanditari es demorat anonim quitament se podèm encara observar son escut "de ... a tres colonas en pals entravadas de brancas de ... al cap de ... cargat d'un creissent de ... entre doas estelas de ...". Per J.Poulet e P.Lançon s'agiriá benlèu de las armas del canonge Francés Duverdier atestat en 1630 e que foguèt nomenat decan lo 2 de genièr de 1641. Avançan per aquesta identificacion la preséncia de Sant Francés sul tablèu del retable e l'ipotèsi de veire dins las brancas, de brots de verbena virantas a l'entorn de vèrgas qu'evocarián en latin (ver, verbenaca, vergo, verber) la sillaba ver de Duverdier.

 

P1420875.JPGP1420879.JPG

 

Lo successor de Loís de Crevant sul sèti abadial foguèt Antòni de Marcenac (1496-1519) eissut d'una anciana familha roergassa tirant son nom d'un castèl pròche del vilatge de Livinhac (Livinhac, 12). Dejà al mièg del sègle 11, son aujòl Astorg de Marcenac èra benfachor de l'abadiá Santa Fe a quina donèt doas glèisas e d'autres bens de sos domenis. Al fial dels sègles, los Marcenac foguèron presents pel biais de mantunas brancas a Marcenac, Livinhac, al Neirac, a Espalion, a Rodèla, a Prunas eca... Balhèron un baile del vescomtat de Carladés (Guilhèm en 1285) e un baile de Nauta Auvernha (un autre Guilhèm en 1360), un abat de Concas donc e un prevòst de la meteissa abadiá (Francés pauc après 1537). Portavan segon Barrau "de vermelh al cabrion d'argent acompanhat de tres ròsas del meteis" mas Antòni aviá aparentament bresadas las armas familhalas. 

 

P1300695.JPGD'efièch, trobam mantunas representacions de son escut a Concas. La mai polida se tròba dins la capèla del Rosari pròcha de l'ancian clastre de l'abadiá. Es escultada sus un panèl de fusta d'estile gotic flambejant servent de davant d'altar.

 

 

P1300689.JPG

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 I vesèm un escut sostengut per dos angèls e subremontat dels atributs abadials, portant un "escartairat de ... al cabrion de ... e de ... a tres faissas ondadas de ...".

 

 

 

  

 

P1300691.JPG

 

P.Lançon e J.Poulet i veson d'armas parlantas associant las ondas de la mar e un cabrion simbolisant la carpenta d'un cenacle jos la teulada d'un bastiment : mar + cenacle = Marcenac.

 

Dins la meteissa capèla, las pinturas de la volta d'estile Renaissença pòrtan a doas represas las meteissas armas que se legisson "escartairat d'azur al cabrion d'aur e d'azur a tres faissas ondadas d'aur" mas se devinhan a pro pena. Figuran tanben sul lindal de la pòrta d'una torèla d'accès al bastiment conventual mas la pèira de calcari i es completament afrabada. Enfin, la misericòrdia d'una estala del còr de l'abadiala e un culot conservat al musèu Joseph Fau ne presentan de gravaduras plan mai polidas.

 

P1300685.JPG

 

De l'abadiat d'Antòni de Marcenac data tanben la construccion de las formas (stalles) del còr de l'abadiala. Tres misericòrdias i son ondradas de motius eraldics que nos es estat impossible d'identificar per l'ora. Las doas primièiras presentan una torre acostada de dos aucèls afrontats e la tresena un aucèl (benlèu una agla) acostat de dos cans afrontat atanben.

 

misericordia1.JPGmisericòrdia2 

 

misericordia3.JPG

 

 

 

Contunham ara nòstra visita dels luòcs en davalant cap als vestigis del clastre conventual.

 

P1420917.JPG

 

 Aquí, un capitèl romanic nos rampèla que los decòrs pre-eraldics presents suls escuts en ametlas dels cavalièrs del sègle 11 avián de còps per sola razon d'èsser lo biais de manténer los ligams ont se passava lo braç esquèr del guerrièr o d'afortir la soliditat del boclièr. D'unes i veson, non sens razons, l'origina dels mòbles coma los besants e los tortèls, e de las pèças coma las bendas e las bordaduras.

 

                      vieilles 078   vieilles 077c

 

Senhalam tanben la preséncia sul talhador d'un autre capitèl d'un (o dos) grafiti eraldic presentant l'ensag de gravadura d'un escut escartairat. Aquesta mena d'inscripcions es pro rara dins lo domeni eraldic.

 

Grafitin-eraldic--2-.JPG   

Acabarem nòstre estudi ambe dos bacins d'ablucions liturgicas, apelats gemelons, conservats dins lo celèbre tresaur de Concas. Aquestas doas pèças de coire ondradas d'esmalts colorats son estadas probablament fargadas dins los talhièrs lemosins a la fin del sègle 13 o dins la primièra mitat del sègle 14.

 

Lo primièr, lo mai pichon, presenta en son centre un escut a las armas dels reis de França "d'azur semenat de flordalis d'aur". L'escut es entorat per una frisa de personatges desseparats per de puntas flordalisadas.

 

Lo segond, mai interessant, pòrta mantuns escuts armoriats. Tornam trobar al centre del bacin l'escut de França mas ambe un semenat de flordalis plan mai polit que precedentament. Enfin, sul torn de l'escudèla liturgica, sièis escuts presentant l'alternància de tres armas diferentas que se pòdon blasonar : "d'aur al leon de vermelh",  "d'argent  a la crotz de vermelh" e enfin "d'aur al sautor dentat de sable".

 

P1050492.JPGP1050491.JPG

 

Tan val dire que la simplicitat de las doas primièras armas citadas e lora frequéncia dins l'eraldica medievala convidan a la mai granda prudéncia per ne temptar una identificacion. Solas las armas al sautor dentat podrián balhar de vertadièras draias de recèrca d'identificacion. Qualques linhatges portant aqueste escut son senhalats en Normandia e Picardia mas aquestas pistas nos semblan pas encara pro solidas per ne far d'ipotèsis versemblablas. Çò segur es que l'ensemble d'aquestas armas son d'origina francesa e mai que mai de l'entoratge capecian e lora identificacion nos sembla pas èsser a cercar dins lo domeni eraldic occitan.

 

Sorgas principalas : P.Lançon e J.Poulet, "Le trésor héraldique de Conques et de son abbaye", in Etudes aveyronnaises, recueil des travaux de la Société des lettres, sciences et arts de l'Aveyron, 1995, pp. 195-217 ; P.de la Malène, "Parcours romans en Rouergue", Tome 1, ed du Rouergue, 2003, pp.239-254 ; Histoire de Rodez, ed. Privat, Tolosa, 1981, p. 60 et sequ. per la familha de Rodés ; P.Tempère "Fragment d'un discours féodal - Balaguier - Essai sur une mouvance quercino-rouergate." Mémoires de la Société des amis de Villefranche et du Bas-Rouergue, 2003 ; M.de Framond, "Sceaux rouergats du Moyen-Age.", AD de l'Aveyron, 1982 ; H.de Barrau, "Documens historiques et généalogiques sur les familles et les hommes du Rouergue.", Tome 3, Rodez, 1857 pp.45-48 per lo linhatge de Marcenac.

Partager cet article

Repost 0
Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 12 Avairon
commenter cet article

commentaires