Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog

Presentacion

  • : ERALDICA OCCITANA
  • ERALDICA OCCITANA
  • : Aqueste blòg a per tòca d'estudiar e de presentar l'istòria e lo patrimòni eraldic occitan. L'espaci estudiat s'espandis sus l'ensemble del domeni de la lenga d'òc de l'Auvernha als Pirenèus e de l'Ocean Atlantic als Alps. L'epòca privilegiada es l'Edat-Mejana (12en-15en sègles) sens, çaquelà, daissar los sègles seguents dins l'ombra. JONHÈTZ-NOS e participatz al projècte !
  • Contact

Recèrca

26 juillet 2012 4 26 /07 /juillet /2012 14:57

mapa-ibos.PNG

 

 

Ibòs, Bigòrra, Gasconha.

 

 

 

 

 

 

 

 

Lo vilatge d'Ibòs (Ibos, 65) situit a qualques quilomètres a l'oèst de Tarbas fasiá part de las ricas senhoriás dirèctas que los comtes de Bigòrra tenián dins la plana d'Ador. Èra una borgada importanta e plan poblada ambe 220 familhas atestadas en 1311. Los comtes de Bigòrra i tenián una sala. 

Alavètz, aqueste domèni seguèt las destinadas bolegantas del comtat bigordan a partir de la crisi de succession entamenada après la mòrt de la comtessa Peirona en 1251.

 

Fichier:Blason département fr Hautes-Pyrénées.svg 

 

  Armas tradicionalas del comtat de Bigòrra

"d'aur a dos leons laupardats de vermelh

armats e lampassats d'azur"

(imatge wikipedia)

 

 

Nascuda en 1186, Peirona èra l'eiritièra de la vièlha dinastia dels comtes de Bigòrra (atestada dempuèi la debuta del sègle 10) tombada mantuns còps en conolha e relevada successivament pels linhatges de Fois, de Bearn, de Marsan e enfin de Comenges a la fin del sègle 12. Atal, Peirona èra filha del comte Bernad IV de Comenges e d'Estevena de Bigòrra. Sa pausicion d'eiritièra d'un domèni important al mièg de la zòna pirenenca atirèt las cobesenças e la menèt a èsser maridada cinc còps, çò que compliquèt grevament los affars de sa succession.

 

Foguèt maridada a dotze ans ambe Gaston VI de Montcada, vescomte de Bearn que moriguèt en 1214. Puèi ambe Nuño-Sancho, cosin de Pèire II d'Aragon. Mas a fòrça de manòbras diplomaticas e ambe lo sosten dels prelats gascons, Simon de Montfòrt, alara mèstre del comtat de Tolosa, faguèt anullar aquesta union e la maridèt de fòrça ambe son filh Gui de Montfòrt lo 6 de novembre de 1216. Obtenguèt pas çaquelà la somission de tot lo comtat bigordan, coma nos ditz la "Canso".


"E'l coms [de Montfòrt] venc en Bigorra, on a'l filh molherat ;

E donec li la terra, mas no tot lo comtat

Que de la part del Gave li an si escornat  

Que del castel de Lorda no receup poestat."

(Canso XXVI laissa 180)

 

Maridatge 4 BM Angers ms0379 f153 mi 13ème

Maridatge al sègle 13 (BM Angers ms0379 f°153)

 
Cal dire que Peirona aviá de per abans signat un tractat d'aligança ambe lo novèl vescomte de Bearn, Guilhèm-Raimon de Montcada, fraire de son primièr marit. Aqueste e Nuño-Sancho, lo segond marit forabandit, s'aliguèron doncas e se clavèron dins lo poissant castèl de Lorda, interdisent l'accès del sud del comtat als Francimands en resistent al sètge menat per Simon de Montfòrt pendent l'ivèrn de 1216.

 

De l'union de Peirona e de Gui de Montfòrt (que foguèt tuat al sètge de Tolosa lo 20 de julhet de 1220) nasquèron çaquelà doas dròllas. L'ainada, Aliç, se maridèt ambe Jordan III de Chabanès. Aquesta aligança londanha en tèrras lemosinas es probablament a raprochar ambe lo cinquen maridatge en 1228 de sa maire Peirona ambe Boson de Mathan, membre d'un linhatge parent ambe los senhors de Chabanès. Aliç e Jordan agèron a lor torn tres enfants Esquivat, Jordan e Laura.

 

Segon lo testament de sa grand-maire Peirona, Esquivat devenguèt comte de Bigòrra en 1251. Es aital qu'es nomenat dins lo Ròtle d'armas Bigòt presentant los escuts dels cavalièrs que prenguèron part a la cavalcada del comte d'Anjou en Hainaut en 1254. Lo blasonament en lenga picarda ditz :

 

Li Quens de Bigorre

 

"L'escut d'or a II lions de gueules passans coronés d'argent" de Limoxin.

 

 

P1320456.JPG

 

Aquestas armas dels senhors de Chabanès devenguèron aital las armariás tradicionalas de Bigòrra que foguèron utilizadas dins los sègles seguents e fins ara.

Aquesta succession als depends dels bearneses menèt a una guèrra entre Esquivat e Gaston VII de Moncada dins las annadas 1254-1256. Ibòs, qu'èra situit a la termièra entre los dos territòris patiguèt d'aqueste conflicte.


Lo testament de Peirona precisava que se Esquivat morissiá sens enfant, lo comtat aniriá a Matha, darrièra filha que la comtessa aviá aguda de Boson de Mathan. Aquesta filha esposèt Gaston VII de Montcada, vescomte de Bearn e agèron amassa una filha sonada Constància.

 

Quand Esquivat moriguèt sens descendéncia en 1283, designèt sa sòrre Laura coma eiritièra, contradisent atal las volontats de sa grand-maire. Los Bearneses reagiguèron sul pic e Gaston VII, veus de Matha, menèt sa filha Constància a Tarba per recebre l'omenatge de la noblèssa bigordana lo 1èr de setembre de 1283. De son costat, Laura de Chabanès faguèt omenatge del comtat al rei d'Anglatèrra que lo metèt jos sequèstre.

Aquesta situacion èra dejà atal plan embolhada quand quatre autres pretendents se presentèron per la succession.

 

Demèst aqueles se trobava una concurrenta de talha : Joana de Navarra, femna del redobtable rei de França Philippe le Bel. Aquesta se disiá legatària d'un pretendut drech de sobeiranetat sul comtat que la glèisa del Puèi-de-Velai aviá recebut del comte Bernad III en 1062 ! Èra pro per que son reial marit joguèt lo torn de fòrça de metre a son torn lo comtat jos sequèstre e de ne prene possession, al nom de sa femna. Los autres pretendents foguèron debotats sus òrdre del rei de França pel Parlament de París !

 

A la mòrt de Joana, lor filh Louis le Hutin prenguèt lo títol de rei de Navarra e comte de Bigòrra. Quand succedèt a son paire sul tròn de França en 1314, son fraire cabdèt, lo futur Charles le Bel agèt lo comtat de Bigòrra en apanatge. Atal, lo comtat dintrèt dins los domènis capecians e demorèt jos sequèstre fins a 1360. 
 

En 1342, Philippe VI de Valois, rei de França e regent del comtat de Bigòrra, fondèt una collegiala dins la glèisa parroquiala d'Ibòs. Podèm pensar que foguèt un mejan per el d'afortir l'autoritat reiala encara fragila dins lo país e de s'assegurar un relai eclesiastic fàcia a l'avescat de Tarba tengut per l'aristocracia locala jutjada pauc segura. 
Un collègi d'un quinzenat de canonges s'installèt donc aquí e se metèt jos la règla de Sant Augustin. La collegiala foguèt alara plaçada al cap d'un archipreirat cobrent un grand airal a l'oèst del diocèsi. D'òbras plan importantas foguèron lançadas e durèron tota la segonda mitat del sègle 14, balhant a la collegiala d'Ibòs aqueste aire de fortalesa engravada al mièg de la plana, que podèm observar d'uèi.

P1310546.JPG
 
 D'efièch, l'edifici es fortificat ambe un campanal e una absida bastits coma de torres de deféncia, una nau e de contra-fòrts prevesits de fenestrons defensius. Cal dire que Bigòrra coneguèt a partir de 1360 totes los malastres ligats a la Guèrra de Cent ans. Coma l'avèm dejà mencionat, Ibòs fasiá tanben fàcia al vescomtat de Bearn puslèu ostil als capecians e entreteniá de relacions conflictualas ambe lo vilatge bearnés vesin de Pontac, en particular per rapòrt als dreches de pasturas sul platèu de Gèr.  

 

La clau de volta de l'absida consèrva lo remembre d'aquesta fondacion reiala. Un personatge portant l'aumussa dels canonges e que podriá representar Sant Laurenç, es entorat per dos escuts penjats pel guinsal e pinturats.

 

P1310525 bona

 

 

Lo primièr pòrta un "escartairat d'azur a doas faissas acorcidas d'argent (o d'aur) e de sinòple (o puslèu d'aur ?) plen, a la crotz d'aur brocanta sus l'escartairat". Aquestas armas son pas sens nos rampelar las armariás comunalas de la vila d'Ibòs de que parlarem mai bais.

 

Lo segond escut pòrta las armas dels reis de França "d'azur semenat de flordalisses d'aur", que portava lo fondator de la collegiala.

 

Sus las claus de volta de la nau trobam encara dos escuts e una crotz grega. Un dels escuts sembla pas portar d'armas vertadièras e i podèm sonque remarcar una bordadura joslinhada. Aqueste escut èra benlèu ancianament pinturat. 

 

P1310528.JPG P1310530.JPG

 

Lo segond pòrta çò que sembla èsser las armas de la vila d'Ibòs, benlèu dins una version anciana. D'efièch, Ibòs pòrta las armas seguentas : " Escartairat als 1 e 4, d'azur a la letra i majuscula d'aur, als 2 e 3 de vermelh a la letra i majuscula d'aur, a la crotz d'aur brocanta sus l'escartairat". Aicí, las colors figuran pas sus l'escut e a l'escartairat es ajustada una bordadura, çaquelà, fa pas de dobte que s'agís de las meteissas armas. Seriá donc un testimòni pro ancian d'aquestas armas municipalas.   

 

P1310534.JPG

 

Sabèm que la comunautat d'Ibòs utilizava un sagèl tre 1311. Aqueste sagèl figurava sul tractat de patz "sober lo tribalh e guerre qui ere enter los homes soberdits de Pontag de une part, eus homes d'Ivos d'autre part" signat "en presentie deu soberdit mosenher lo senescauc de Begorre" coma l'indica la carta redigida en gascon medieval.  Aqueste conflicte ambe lo vilatge bearnés vesin, que tocava mai que mai los dreches de pastura sul Platèu de Ger, datava benlèu de la guèrra de 1254-1256 entre Esquivat de Bigòrra e lo vescomte de Bearn. Malurosament, aqueste sagèl es pas estat conservat e sabèm pas se presentava una figuracion eraldica.

 

 

D'uèi, las armas de la vila son presentas al fronton de l'ostal de comuna e sul monument dels mòrts de las doas Guèrras Mondialas.

 

P1310507.JPG P1310516.JPG

 

         P1310509.JPG               P1310517.JPG

 

A l'ora d'ara, la comuna utiliza encara aqueste simbòl eraldic per sa comunicacion.

 

                   P1310519.JPG   P1310520

 

Sorgas principalas : C.Higounet, Le comté de Comminges de ses origines à son annexion à la couronne, Privat 1949, reed. L’Adret 1984 ; M.Berthe, Le comté de Bigorre un milieu rural au bas Moyen-Âge, SEVPEN, 1976 ; M. Roquebert, L’épopée cathare T.3 Le lys et la croix, Privat 1986 ; P. Lorber, Traité de paix signé entre les communauté d’Ibos et de Pontacq (1311), in VIe congrès de l'Union historique et archéologique du sud-ouest, Tarbes 1914, p.188 ; B. e J.J. Fénié, Toponymie gasconne, ed.Sud Ouest, 1992.

Partager cet article

Repost 0
Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 65 Nauts Pirenèus
commenter cet article

commentaires