Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog

Presentacion

  • : ERALDICA OCCITANA
  • ERALDICA OCCITANA
  • : Aqueste blòg a per tòca d'estudiar e de presentar l'istòria e lo patrimòni eraldic occitan. L'espaci estudiat s'espandis sus l'ensemble del domeni de la lenga d'òc de l'Auvernha als Pirenèus e de l'Ocean Atlantic als Alps. L'epòca privilegiada es l'Edat-Mejana (12en-15en sègles) sens, çaquelà, daissar los sègles seguents dins l'ombra. JONHÈTZ-NOS e participatz al projècte !
  • Contact

Recèrca

19 janvier 2011 3 19 /01 /janvier /2011 13:23

St-Lizier-mai-2006.jpg

ATENCION ARTICLE EN CHANTIER !


L'anciana catedrala de la ciutat bisbala de Conserans presenta un ensemble remirable de pinturas muralas romanicas (absida) e goticas (voltas).

 

Aquestas darrièras pinturas foguèron realizadas en dos temps ; a la debuta del sègle 14 après la (re)construccion de las voltas del còr, del crosièr e de la primièra travada per l'avèsque Augièr de Montfaucon puèi al sègle 15 per las doas darrièras travadas goticas. Amassan en tot un quarantenat d'escuts pinturats sus de frisas blavas esteladas e environadas d'un decòr en "fals aparelh". 

 

 

  vista generala del còr

 

Malurosament totes los escuts se pòdon pas legir e una bona mitat semblan aver perdut la màger part de loras compausicions. Atanben, d'unas colors coma l'aur an perdut de lora intensitat e apareisson passidas ambe de riscas de confusion ambe l'argent.

  

Pr'aquò un estudi menimós de l'ensemble mòstra que las armas son estadas ordenadas segon un òrdre regular e simetric, çò que nos permet de reconstituir las partidas illegiblas.

 

Sus la volta del crosièr, 12 escuts son repartits sus las quatre brancas d'una crotz partent de la clau.

 

IMGP1697.JPG

 

Cada branca sembla portar las tres meteissas armas figuradas donc quatre còps caduna d'un biais simetric a partir de la clau de volta.

 

  

Las primièras representan un escartairat que se podriá blasonar aital :

 

"escartairat als 1 e 4 partit d'argent a la crotz patuda e a la bordadura de vermelh (qu'es de Comenges) e d'aur  a doas vacas de sable ; als 2 e 3 d'aur als tres cabrions de sable (?)  al limbèl de 5 pendents de sable (?)".


IMGP1701bis.JPG
 Las armas figuradas dins lo quartièrs 1 e 4 podrián associar la crotz patuda de Comenges ambe las armas dels senhors d'Aspet, desconegudas fins ara. D'efièch, sabèm que la baronia d'Aspet, una de las mai importantas del país, passèt a la fin del sègle 12 dins la familha de Comenges ambe lo maridatge de Fortanièr, cabdèt del comte Dodon, ambe l'eiritièra d'Arnaud-Raimond d'Aspet.
 
La division d'aqueste patrimòni entre los tres filhs de Fortanièr e la creacion de tres senhoriás diferentas (Aspet, Prat e Berat), complican l'estudi de la genealogia de las brancas del linhatge pendent los sègles 13 e 14. En particular, lo ròtle de la familha biarnesa de Coarasa demòra escur dins lo relevament a doas represas (fin del sègle 13 puèi debuta del sègle 15) del nom d'Aspet e de la captacion que faguèron d'aquesta baronia.

 

L'estudi dels sagèls que los Coarasa d'Aspet utilizavan al sègle 15 nos pòt çaquelà esclairar un pauc. I apareisson un anèl que paréis èsser lo mòble originèl de la familha biarnesa present dins sas armas tradicionalas "de vermelh a l'anèl d'argent" (1409). Podèm veire çai-jos qu'aqueste anèl foguèt sovent associat dins un escartairat ambe la crotz patuda de Comenges (Raimond en 1441), ambe doas vacas passantas (Raimond Arnaud en 1456) o encara un partit d'aquestas doas darrièras armas (Raimond en 1406). Aquesta darrièra version de las armas se tòrna trobar escultada sus una clau de volta de la glèisa d'Aspet.  

 

  Coarase-1-copie-1.JPG      Coarase-2-copie-1.JPG

  

   Coarase-3.JPG       Coarase-4.JPG

Armas dels membres de la familha Coarasa segon los sagèls del sègle 15 conservats. D'après l'"Inventaire des sceaux de la collection des pièces originales du Cabinet des titres à la BN" publicat per J.Roman.

 

Los eraldistas classics an interpretat la preséncia d'aquestas doas vacas coma lo signe d'una aligança entre la familha de Coarasa e los vescomtes de Biarn sens pas jamai ne trobar de traça dins las genealogias dels dos linhatges. Aital, trobam aqueste quartièr blasonat de costuma "d'aur a doas vacas passantas de vermelh embanadas, coletadas e clarinelhadas d'azur" coma las armas de Biarn. Çaquelà, aquestas armas son lo mai sovent associadas dins un partit ambe las de Comenges e pas directament ambe las de Coarasa. Nos sembla donc qu'es ben en Comenges que cal cercar lora origina.

 

Dins un vièlh article de la "Revue de Comminges" (1891), trobam la mencion d'un sagèl , ara desaparegut, ont un Arnaud Raimond d'Aspet èra representat a caval e portant un escut partit de " deux otelles de Comminges et deux vaches du Béarn". Aqueste sagèl qu'èra conservat dins l'ostal de comuna d'Aspet deviá probablament datar del sègle 13. D'efièch, trobam un personatge d'aqueste nom, senhor d'Aspet, filh de Fortanièr de Comenges e de l'eiritièra d'Aspet. Es mai que probable qu'aqueste Arnaud Raimond, mencionat entre 1219 e 1257, aja associat dins un partit las armas de son paire e las de sa maire, coma se fasiá plan sovent a aquesta epòca.   

 

De mai, avèm descobèrt dins un tractat de blason del sègle 17 las armas dels Coarasa blasonadas " de vermelh a un anèl d'argent, escartairat d'aur a doas vacas de sable" (J.BOISSEAU, "Promptuaire armorial, traitant du blason, des mots et termes usités en ce noble art...", 1657, p.61). Es plan ambe aquestes esmalts que las vacas son representadas suls escuts de Sant Lisièrs e podèm donc far l'ipotèsi qu'aqueste partit de Comenges e de doas vacas de sable sus camp d'aur foguèron las armas dels Comenges-Aspet dels sègles 13 e 14, adoptadas pels senhors de Coarasa quand eiritèron definitivament de la baronia d'Aspet al començament del sègle 15.

 

 

Encara un element per afortir aquesta assercion es donat per la Cançon de la Crosada. D'efièch, dins la laissa 209 que conta la guèrra facha per Jòris, luòctenent de Montfòrt, al comte de Comenges en 1218, lo vèrs 86 evòca las ensenhas de l'òst comengés ondradas de "la crotz e la penche e'l taur e la berbitz". Sabèm qu'aquesta crotz es la de Comenges e que la "berbitz" es donada per la rima a la plaça dels dos arets d'Espan de Lomanha. Lo "taur" trobariá aquí una identificacion plausibla coma representacion de las doas vacas del senhor Raimond At d'Aspet, present dins la tropa comengesa (vèrs 44). Coma per la "berbitz", lo mot "taur" seriá estat causit a la plaça de vaca per respectar la contrencha del vèrs, aquí lo nombre de 13 sillabas.   

 

Los dos autres quartièrs de l'escartairat son pas sens rampelar las armas de la familha de Levís de Mirapeis (Mirepoix, 09). D'efièch, una branca cabdèta d'aqueste linhatge francés, installat en Occitània a la favor de la Crosada de Simon de Montfòrt, s'implantèt en Volvèstre puèi en Conserans ambe lo maridatge de Tibaut I de Levís ambe Anglésia de Montagut, eiritièra de la senhoriá de Montbrun (Montbrun-Bocage, 31) abans 1294. Montbrun se tròba a mens de 20 quilomètres de Sant Lisièrs e lo coble sembla aver agut de dreches dins la castelaniá de Prat, vesina de la ciutat bisbala.

 

Lor filh, Tibaud II de Levís-Montbrun esposèt Seguina de Comenges, dicha "d'Espanha", filha d'Arnaud de Comenges, vescomte de Conserans. Enfin, lora filha, Cezèlia, se maridèt ambe son cosin Carles d'Espanha, del linhatge dels senhors de Montespan, e agèt un filh nomenat Tibaud d'Espanha dich "de Levís" que foguèt Governador de Comenges en 1413. Aqueste sagelava en 1421 d'un escut escartairat d'Espanha (al leon e a la bordadura) e de Levís (a tres cabrions).

 

Se las doas ipotèsis qu'avançam èran justas, voldriá dire que lo proprietari d'aqueste escartairat seriá eissut d'una aligança anteriora al sègle 14 entre un membre de la familha de Levís e qualqu'un apartenent al linhatge de Comenges-Aspet. Pel moment, avèm pas trobat traça d'aquò dins los ensages de genealogia d'aquestas doas parentèlas.      

 

 

En segonda pausicion sus la frisa trobam las armas non encara identificadas d'un personatge que sembla èsser estat pro important vist que figuran un autre còp en bona plaça dins un quadrilòb mes en valor sus una paret verticala de la nau. Se pòdon blasonar  :

 

IMGP1699bis.JPG

 

"de vermelh als tres ròcs d'argent " P1030862

 

  La preséncia dels ròcs nos convida a far l'ipotèsi que podriá s'agir de las armas parlantas del potent linhatge de Ròca-Fòrt que contrarotlava dempuèi son castèl ajocat l'accès nòrd del Naut-Comenges, al confluent de Garona e Salat. Las armas d'aqueste linhatge son per l'ora desconegudas. Aquesta familha atestada dempuèi lo sègle 12 dins l'entoratge dels comtes de Comenges, resistiguèt a l'armada de Simon de Montfòrt venguda assetjar la fortalesa en 1213. Perdèt de son importància al fial del sègle 13 e la senhoriá de Ròca-Fòrt passèt a una branca capdeta de Comenges dins la segonda mitat del sègle 14.  

 

  Çaquelà, tot aquò son pas que de supausicions e de novèlas descobèrtas nos permetràn benlèu un jorn d'avançar sus aquesta identificacion.

    

 

 

 


En tresena pausicion, se pòdon identificar  las armas d'Augièr de Montfaucon (1279-1303), l'avèsque bastidor que faguèt realizar lo voltament pauc abans sa mòrt. Sortiguèt d'una familha de senhors de que lo castèl senhorejava lo vilatge de Molins en Conserans. Uèi, ne demòra pas mai que las roinas de la capèla castrala romanica dedicada a Sant Miquèl que se pòdon observar a Montfaucon d'en bas. L'escut de l'avèsque apareis quatre còps sus la volta e presenta las armas parlantas :

 

" de vermelh al falcon d'argent jocat sus un mont del meteis"

 

  IMGP1700

 

Coma l'avèm ja dich, es el que faguèt bastir aquestas voltas, sembla donc normal que sas armas figuren en bona plaça dins lo decòr d'aquesta partida de l'edifici. Podèm ajustar que l'escut de l'avèsque es tanben representat tres còps en dejós del quadrilòb portant lo Crist en majestat de l'absida. 

 

 

Las frisas eraldicas contunhan de cada costat del crosièr e se perlongan sus las voltas de cada braç de la glèisa per una seguida de cinc escuts. Sols los escuts del braç meridional se pòdon encara legir alara que los del braç nòrd presentan pas que de camps plens, benlèu escafats.

 

 

  P1030845.JPG                         P1030839.JPG

          Escuts del braç nòrd                                                                  Escuts del braç sud

 

P1030832

 

 

 

En partent del crosièr tornam trobar en primièra pausicion l'escartairat d'un partit e de cabrions de qu'avèm fach l'analisi çai-sus. Es sus aqueste exemplari que se pòdon observar lo melhor las doas vacas de sable alara que los cabrions apareisson aicí puslèu roges.

 

 

  

En segonda pausicion, vesèm un escut "de vermelh plen". Es malaisit de dire se los mòbles an desaparegut o se l'escut es estat pinturat aital a l'origina. L'accesion de la maison de Narbona-Talairan, que portava aquestas armas, al vescomtat de Conserans data pas que de 1499, çò qu'es ben tròp posterior per explicar lora preséncia sus nòstra volta de la fin del sègle 13. Çaquelà, sabèm que los vescomtes de Narbona avián dejà ancianament de relacions ambe lo Conserans. D'efièch, Guilhèm de Narbona, filh cabdèt del vescomte Aimeric Ièr e de Joana de l'Isla de Baish (L'isle-Jourdain, 31) esposèt a la debuta del sègle 14, Galharda filha de Tibaut I de Levís-Montbrun e d'Anglésia de Montagut qu'avèm dejà encontrats un pauc mai naut. Podriam aver aquí una pista plausibla d'identificacion.

 

 

 

  IMGP1702bis  

 

 

Puèi ven un escut portant "d'aur a la bordadura de vermelh". Qualques sorgas del sègle 19 indican que s'agís de las armas dels vescomtes de Conserans. D'efièch, trobariam la mencion d'aquestas armas dins los escriches de Jehan de Joinville, lo cronicaire francés de la setena crosada que visquèt al sègle 13. Avèm pas capitat çaquelà de ne trobar la traça dins lo tèxte integral de sa "Vie du roi Saint Louis". Urosament, dos sagèls posteriors descrits  per Paul La Plagne Barris nos confirman aqueste blasonament. 

 

 

 

 

 

 

 

 

sagèl n°187Lo primièr (n°187) es lo d'Arnaud Rogièr de Comenges, filh de Rogièr de Comenges, vescomte de Conserans e d'Isabèl Trousseau, dicha Trossèla, eiritièira del vescomtat de Borniquèl (Bruniquel, 82). Sus aqueste sagèl apendut a un acte de 1368, vesèm un escut portant la crotz clechada e pometada de Tolosa (lo vescomtat de Borniquèl èra un apanatge d'una branca capdèta dels comtes de Tolosa) al centre d'un quadrilòb cargat tanben de quatre escuçons a una bordadura. Arnaud Rogièr fondèt la branca de Comenges-Borniquèl a qual devèm la construccion dels polits castèls d'aquesta borgada carcinòla.

 

  

 

 

 

 

sagel-n-189.JPGLo segond (n°189) es lo del cavalièr Raimond Rogièr de Comenges, vescomte de Conserans, apendut a una quitança de convenença per el e sa companhiá de 24 escudièrs en 1426. Presenta un escut a la bordadura subremontat d'un èlm ondrat d'un cap de gal.

 

 

 

Vesèm donc que los vescomtes de Conserans, se avián gardat lo nom ancestral de Comenges, avián adoptat d'autras armas que lors parents de la branca ainada. D'efièch, la creacion d'un vescomtat de Conserans coma apanatge d'una branca capdèta de Comenges pel comte Dodon remonta, coma per la baronia d'Aspet, a la fin del sègle 12.

Aital, Rogièr, primièr  vescomte de Conserans e fraire  capdèt de Bernard IV de Comenges, participèt a la reconquèsta e a la defensa de Tolosa fàcia a l'armada envasidora de Simon de Montfòrt en 1217-1218. 

 

Son rèire-felen, Arnaud de Comenges dich d'Espanha, vescomte de Conserans, es contemporanèu del voltament de la catedrala a la fin del sègle 13.  Son escais li veniá de sa maire Grisa d'Espanha, eiritièra de Montespanh, esposa del vescomte Rogièr III son paire. Arnaud decidiguèt d'alhors de relevar lo nom d'Espanha al profièch de son tresen filh apelat tanben Arnaud qu'eiritèt de la baronia de Montespanh e comencèt una novèla branca del linhatge. Es çò qu'explica la preséncia d'escuçons d'aur a la bordadura de vermelh en òrle dins las armas dels senhors de Montespanh : "d'argent al leon de vermelh a la bordadura de sinòple cargada de sièis escuçons d'aur a la bordadura de vermelh".

 

      Espanha-Montespanh.JPG

 

 

Una representacion d'aquestas armas del linhatge d'Espanha apareisson al foliò 118 v de l'Armorial de Gilles Le Bouvier a l'entorn de 1450.

 

f-118vEspanha.jpg

 

Tornam ara al decòrs de nòstra catedrala. En dejós de l'escut dels vescomtes de Conserans, se pòdon observar las armas primitivas dels comtes de Comenges. 

 

Se blasonan aital : "d'argent a la crotz patuda de vermelh a la bordadura del meteis"

 

Coma l'avèm dejà evocat, la familha de Comenges ocupèt pendent l'Edat-Mejana una plaça de primièr plan dins l'istòria de Conserans. D'efièch lo comtat de Conserans, dependent del comtat de Foish dempuèi lo començament del sègle 11, passèt jos la dominacion dels comtes de Comenges al mièg del sègle 12, benlèu a la seguida d'una guèrra. La segonda mitat del sègle foguèt marcada pel conflicte violent entre los avèsques de Conserans e los comtes de Comenges acusats d'acaparar los bens ecclesiastics e de practicar la simonia. La creacion d'un vescomtat al profièch d'una branca capdeta enlevèt pas totes lors poders als comtes que gardèron lors dreches senhorials sus mantunas partidas del país ( plana al nòrd, Castilhonés...). La preséncia d'aquestas armas sus las voltas de la catedrala representa donc pas una suspresa...

 

Dins un interessant article paregut dins la "Revue de Comminges" (1èr trimèstre de 1996), J.-P. Argyriades a temptat de balhar una explicacion a l'origina e a l'evolucion posteriora d'aquestas armas de Comenges.

 

D'efièch, es interessant de veire qu'entre las representacions pinturadas sus la volta de la debuta del sègle 14 e las del sègle 15 visiblas sus las doas darrièras travadas, se pòt observar un lisament de la crotz patuda cap a las "otèlas" modèrnas de Comenges que son pas qu'una desformacion del dessenh primitiu.

 

 

Per aqueste autor, la crotz patuda seriá estada causida en referéncia als templièrs de que los comtes de Comenges foguèron plan pròches après lora fondacion d'una importanta comandariá en plen còr de lors domenis, a Montsaunés. Mas contunha en observant que tre la primièra mitat del sègle 14, lo dessenh de l'escut de Comenges evoluís, esfaçant la crotz patuda e la bordadura per inventar aqueste mòble unenc dins l'eraldica, l'otèla, que d'unes descrivan coma una grana e los autres coma lo fèrre d'una lança. Cal dire que l'epòca es pas mai a aficar sos ligams ambe l'òrdre del Temple que ven d'èsser dissolgut pel rei de França Philippe le Bel. 

    

 

 

 

  P1030842

 

   Escuts de Comenges (en naut) e de Montfaucon (en bas).

 

 

Enfin, tornam trobar l'escut a las armas de l'avèsque Augièr de Montfaucon, de qu'avèm fach la descripcion çai-sus. 

 

 

 

- Puèi, encontram doas versions de çò que sembla èsser lo meteis escut :

 

"d'argent a la benda d'azur*" aliàs "d'argent a la barra d'azur*"

  * benlèu de sable ?

 

- Un escut que pòrta :  "d'argent o d'aur a la bordadura de vermelh". S'agís probablament de l'escut d'un membre de la familha d'Espanha de Montespan. 

 

- Un escut que sembla presentar un partit e qu'es somat d'un capèl roge (probablament coma una marca distinctiva d'una prelatura)

 

 

- Mantuns escuts semblan "de vermelh plen" e "d'argent plen" segurament perque los mòbles o las figuras son estats escafats...

 

- Enfin, podèm veire un escut a las armas modèrnas de França "d'azur a tres flordalisses d'aur " .

 

 

 

P1030850P1030856

 

  Sorgas principalas : HIGOUNET (C.),« Le comté de Comminges de ses origines à son annexion... », St Gaudens, L'Adret, rééd. 1984 ; JAOUL (M. jos la dir. de), DECOTTIGNIES-TCHINKATI (S.), « Les peintures monumentales du XIè au XVIIIè siècle – Ariège. », Coll. L’inventaire – Images du patrimoine, Accord édition, Toulouse, 2004. 

Partager cet article

Repost 0
Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 09 Arièja
commenter cet article

commentaires