Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog

Presentacion

  • : ERALDICA OCCITANA
  • ERALDICA OCCITANA
  • : Aqueste blòg a per tòca d'estudiar e de presentar l'istòria e lo patrimòni eraldic occitan. L'espaci estudiat s'espandis sus l'ensemble del domeni de la lenga d'òc de l'Auvernha als Pirenèus e de l'Ocean Atlantic als Alps. L'epòca privilegiada es l'Edat-Mejana (12en-15en sègles) sens, çaquelà, daissar los sègles seguents dins l'ombra. JONHÈTZ-NOS e participatz al projècte !
  • Contact

Recèrca

13 janvier 2014 1 13 /01 /janvier /2014 21:47

mapa-audressenh.PNG

 

 

Audressenh, Conserans, Gasconha.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lo vilatge d'Audressenh (Audressein, 09) se tròba a l'entrada de la Vath Longa (Bellongue), una de las quatre vals del Castilhonés, pichon país del Naut-Conserans.

 

Coma l'indica lo toponim de Tramasaigas, la glèisa dedicada a Nòstra Dòna se tròba al confluent de la Boigana e del Les, sus un camin de romavatge.

 

P1390111 

 

Aqueste edifici es classat al patrimòni mondial de l'umanitat al títol dels sites principals dels Camins de Sant Jacme de Compostèla, en particular mercés a l'ensemble remirable de pinturas del sègle 15 present jol cobèrt de l'entrada.

 

2.JPG3.JPG1

 

Pron recentament, los rebatedís de plastre interiors foguèron picats e daissèron aparéisser de fragments d'autras pinturas goticas que an pas encara fach l'objècte d'òbras de restauracion.

 

P1390164.JPG 

 

D'autres elements foguèron tanben revelats, en particular un culòt, malurosament pron afrabat presentant un escut d'estile modèrne (datable dels sègles 16 o 17) portant dos animals afrontats. S'agís probablament de dos leons se consideram la forma dels caps e de las coas. 

 

4.JPG

 

Aqueste biais de figurar dos leons fàcia a fàcia es pas rare, çaquelà pel moment, nòstras recèrcas nos an menat a descobrir pas qu'una sola familha de Conserans portant dos leons afrontats dins sas armas.

 

S'agís de la familha de Sant-Joan de Puntís que portava "d'azur a doas leons afrontats d'aur jostenent una campana d'argent".

 

st-jean.JPG

 

L'abséncia de la campana sus l'escut descobèrt dins la glèisa de Tramasaigas pausa çaquelà un problèma per validar nòstra identificacion. Podèm benlèu ne trobar una explicacion dins l'istòria d'aquesta familha.

 

La genealogia del linhatge, comença a la debuta del sègle 16 ambe lo maridatge de Rotgièr de Sant Joan ambe Anna de Noèr. Son origina geografica demòra escura e l'abondància dels luòcs diches Sant Joan convida a la mai granda prudéncia. Sembla far partida d'aquesta noblesa de segonda generacion apareguda en Comenges e Conserans a la fin de l'Edat Mejana e que se desvelopèt a la favor de l'anexion al Reialme de França al mièg del sègle 16.

 

Una primièra aligança ambe la maison de Comenges lor aportèt benlèu la baronia de Puntís d'Inard dins la plana comengesa (Pointis-Inard, 31). Pr'aquò, es a la generacion seguenta que lo maridatge en 1593 de Gaudenç de Sant Joan de Puntís ambe sa cosina Francesa de Comenges, sòrre e eiritèra del darrièr vescomte de Conserans de la branca de Comenges, qu'enaucèt lo linhatge al primièr reng de la noblesa del país.

 

D'aqueste temps, lo vescomtat èra luènh de cobrir l'espandida del país de Conserans. D'efièch, Gaudenç se trobèt al cap de qualques senhoriás escampilhadas dins las vals de Salat e de Garbet coma Èrce, Eishèlh o la val d'Uston (Ercé, Eychel  et Ustou, 09) per quinas rendèt omenatge al Rei de França en novembre de 1597. 

 

Coma l'aviam explicat dins nòstre precedent article sus la catedrala de Sant Lisièrs (SaintP1380583-Liziers, 09), los vescomtes de Conserans eissuts de la maison de Comenges portavan per armas "d'aur a la bordadura de vermelh". Pr'aquò, la campana sembla èsser estat d'ora un simbòl fòrt per representar lo Conserans, en particular al nivèl ecclesiastic. Es aital que las vilas de Sant Lisièrs e Sant Gironç (Saint-Girons, 09)adoptèron la campana coma mòble principal de loras armas pro lèu coma se pòt veire sul sagèl de Sant Gironç en 1303. Una representacion d'aquesta campana (figurada renversada dins l'escut) es tanben presenta sus la clau de volta del cobèrt format pel plan-pè del cloquièr de la catedrala de Sant Gironç (veire çai-contra). Aital, las armas tradicionalas del país de Conserans se blasonan "d'azur a la campana d'argent".

 

Podriam far l'ipotèsi qu'al moment de son accession al títol vescomtal, Gaudenç de Sant Joan de Puntís agèsse pogut ajustar a sas armas primitivas formadas dels dos leons afrontats, una campana simbolisant lo Conserans. Nòstre escut seriá alara anterior a aqueste eveniment.  

 

La familha de Sant Joan de Puntís foguèt lèu devesidas en mantunas brancas per quinas es plan complicat de demesclar los ramèls. D'unas brancas portavan d'autras armas blasonadas "d'azur a la campana d'argent acompanahda en punta de tres estelas d'aur pausadas 2 e 1". Aquesta dobla identitat eraldica del linhatge complica encara l'analisi.

 

St-Jean-2.JPG

 

Las aliganças foguèron nombrosas ambe los linhatges locals coma los Ròca-maurèl, Arbàs, Uston... complicant encara l'implantacion territoriala de lors domènis en Conserans mas avèm pas trobat de traça de lora preséncia a Audressenh. L'importància del pelegrinatge a Nòstra Dòna de Tramasaigas podriá çaquelà justificar la preséncia d'armas d'un linhatge vesin mas pas implantat en Vath Longa.

 

Nos caldrà donc esperar que d'informacions novèlas vengan confirmar o contradire aquesta identificacion que pòt pas que demorar pel moment al nivèl de l'ipotèsi... 

 

Per acabar nòstra visita, mencionarem la preséncia sul portal gotic del clastre ecclesial d'un escut de França a tres flordalís que foguèt martelat al moment de la Revolucion Francesa. Es coronat e acompanhat de doas polidas rosaças escultadas dins lo calcari.

 

P1390114.JPG    P1390115.JPG

 

Sorgas principalas : Ch. Higounet, "Le comté de Comminges de ses origines à son annexion à la couronne", ed. L'Adret, 1984 ; J.Ramond, "Un pays des Pyrénées Centrales - Le Castillonais", ed Aramond, 2009 ; J. Noulens, "Notice généalogique de Saint Jean de Pointis" in Revue d'Aquitaine1865, pp.301-304 ; P. La Plagne Barris "Sceaux gascons du Moyen-Âge" Auch, 1888-1892 ; un site plan documentat sus l'istòria de la familha de Ròca-Maurèl http://tderoquemaurel.free.fr/alliance.htm .

 

 

Repost 0
Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 09 Arièja
commenter cet article
3 mars 2013 7 03 /03 /mars /2013 11:57

mapa-mirapeis.PNG

 

 

 

Mirapeis, Comtat de Foish, Lengadòc.

 

 

 

 

 

 

 

 

L'existéncia e lo desvolopament d'internèt dubrisson de perspectivas bèlas per la coneissença del patrimòni eraldic. La mesa en linha d'arquius e d'armorials ancians, l'accès aisit a d'obratges de referéncia devenguts rares, l'elaboracion de basas de donadas espandidas e practicas, la mutualizacion de las coneissenças entre internautes, totas aquestas avançadas, ensajam de las metre a profit sus nòstre siti per melhor far conéisser l'eraldica occitana.

 

Un d'aquestes grands melhoraments concernís en particular l'accès public a un cèrt nombre de descobèrtas arqueologicas "salvatjas", realizadas per de prospectaires e autres cercaires de tresaurs en defòra de tot excavament arqueologic oficial.

 

Aqueste monde, armats de padenas detectrices de metals, rabalan pels camins e pels camps a la recèrca de pichon mobilièr metalic. Aquesta passion los mena a descobrir un fum d'objèctes mai o mens ancians coma de monedas, joièls o apleches perduts e aclapats al fial dels sègles. Aquesta activitat a la limita de la legalitat se fa lo mai sovent al rescondut e una granda partida de las descobèrtas escapan malurosament a la coneissença del public per alimentar de colleccions privadas.

 

Urosament per l'eraldista, una partida d'aquestas trobalhas fan ara l'objècte de publicacions informalas dins de foroms especializats, per demandar d'ajuda per las identificar. S'agís dels objèctes portant de signes eraldics coma las matrices de sagèls o las vertbèlas.

 

Aital, avèm trobat sul Nèt (http://www.detecteur.net/forum/bague-et-vervelle-ou-sceau-t30496.html) aquesta fotò de marrida qualitat d'una matritz de sagèl trobada en Arièja (sens mai de precision) lo 19 de març de 2011.

 

imagesCABSG00B.jpg  

Es un sagèl de tipe eraldic que pren la forma d'un escut apelat abusivament de tipe ispanic, es a dire ambe la punta arredondida. Es la forma d'escut la mai espandida en Occitània durant lo sègle 13. En tenent compte que s'agís de la matritz e non de l'emprenta del sagèl, ne podèm far la descripcion seguenta :

 

La legenda se pòt transcriure aital :    + : S : P : DCH : BATALHA  :

 

L'escut central pòrta un peis pausat en benda acompanhat benlèu d'un punt o besant al canton senèstre. Se podriá donc blasonar "de ... al peis de ... pausat en benda e acompanhat s'un besant (o tortèl) de ... al canton senèstre". 

 

Contrariament a çò que podèm legir sus un comentari del forom, la preséncia d'aqueste peis es pas en rapòrt ambe una activitat de pescaire mas coma sovent una figura eraldica parlanta en rapòrt ambe lo proprietari del sagèl.

 

D'efièch la legenda en lenga d'òc nos balha clarament son identitat : 

 

+ : Sagel : Peire : DiCH : BATALHA  :

 

S'agís donc d'un Pèire Batalha, membre del principal linhatge de co-senhors de la vila de Mirapeis en Arièja (Mirepoix, 09) al començament del sègle 13. Lo ligam ambe lo peis ven sul pic mai clar. La ciutat de Mirapeis ne pòrta encara un uèi dins sas armas.

 

L'Armorial General de 1697 li balha per armas : "de vermelh al peis d'aur, pausat en faissa, al cap cordurat d'azur cargat de tres estelas d'aur".

 

mirapeis.jpg 

 Lo nom d'aquesta vila ven del latin "Mirum-Podium", literalament Mira-Puèg en referéncia al bèl-véser sus las montanhas pirenencas. Aqueste toponim coneguèt de bona ora (abans lo sègle 13) un lisament de prononciacion fins a Mira-Peis en rapòrt aqueste còp ambe la proximitat de la ribièira Èrç a la broa de que èra bastida l'aglomeracion primitiva.

Dejà al començament del sègle 14, dos sagèls de cònsols de la vila de Mirapeis portavan de peisses coma simbòl identitari de la comunautat. Un d'entre eles portava d'alhors lo nom de Batalha dins sa legenda mas ne tornarem parlar...

 

 

Lo linhatge dels cavalièrs Batalha de Mirapeis es conegut dempuèi la segonda mitat del sègle onze.

 

D'efièch, lo 23 de genièr de 1063, tres fraires, Rotgièr, Raimond Batalha e Pèire Rotgièr, filhs de Trudgarda faguèron omenatge de lors castèls de Prolha (Prouille, 11) e de Mirapeis a Rangarda, vescomtessa de Carcassona e a son filh. Aquesta somission èra la consequéncia d'un conflicte perdut e lo castèl de Mirapeis, fins ara alodial, es a dire independent d'un poder feudal superior, dintrèt alara dins la movança dels vescomtes de Carcassona.

 

Aquesta fratria, probablament eissuda d'una branca cabdèta dels ancians comtes de Carcassona e donc parenta dels comtes de Foish, balhèt a son torn las diferentas brancas dels senhors de Mirapeis que podèm seguir fins al sègle 14 e que s'illustrèron dins la defénsia del catarisme e la resisténcia a l'invasion francesa.

 

Raimond dich "Batalha", benlèu en rapòrt amb son caractèr batalhièr, foguèt a l'origina d'una branca cabdèta que conservèt aqueste escais-nom coma patronim. Semblariá que lors domènis se concentravam puslèu a l'oèst de la baronia de Mirapeis ambe de parts dins lo castèl del Carlaret (1150), a La Pena (1301) e lora part de senhoriá sus Mirapeis.

 

Mirepoix paques 2006 avec Olivier (2)

Ostals vièlhs e cobèrts de la plaça de Mirapeis. 

 

Vèrs 1124, Bernad e Rotgièr Batalha participèron a la rebelion mancada contra lo vescomte Bernad-Aton e se deguèron sometre.

 

En 1159, Mirapeis passèt dins la movança feudala dels comtes de Foish e trobam Guilhèm Batalha e son fraire Rotgièr-Isarn, filhs de Belissenda, demèst los onze co-senhors que prestèron omenatge al comte Rotgièr-Bernad.

 

A la velha de la Crosada (1207), la senhoriá de Mirapeis èra partejada entre 35 co-senhors que balhèron una carta de costumas a la vila. A aquela data, Rotgièr-Isarn e Isarn Batalha figuran encara dins lo grop dels co-senhors principals pendent que Guilhèm e Pèire Batalha, cavalièrs sens drech senhorial, apareisson pas que coma testimònis de l'enregistrament de l'acte.

 

 Coma l'ensemble de l'aristocracia del país, la familha Batalha, implicada dins lo catarisme, foguèt balajada per la Crosada e l'invasion francesa. Mirapeis tombèt entre las mans del crosat Gui de Levís, marescal de la Fe. Après la reconquèsta, en 1223, tornam trobar brèvament Bernad Batalha dins los dotze co-senhors restant de Mirapeis. Mas Bernad morirà en 1226 a Castelbon en Catalonha, benlèu en exil, après aver recebut lo consolament catar.

 

levis-1.jpg

Gui de Levís

"d'aur a tres cabrions de sable"

 

 

Après 1229, los membres de la familha que poguèron demorar a Mirapeis contrarotlada pels Levís, o faguèron en pausicion feudala inferiora, coma simples donzèls o borgeses. Ocupèron mantuns mandats de cònsols del pòble de la vila (Raimond en 1268, Guilhèm lo jove en 1302, Guilhèm lo vièlh en 1303, Raimond e Guilhèm en 1308...).

 

Sol Raimond Batalha, co-senhor de Castèl-Verdun en Sabartés, profitèt d'aqueste alunhament per demorar al servici dels comtes de Foish. E anam veire que portava encara ben lo vièlh escais-nom de son linhatge...

En 1272, èra castelan de Montreal de Sos pel comte Rotgièr-Bernad III alara en guèrra contra lo rei de França. Après la presa de Foish e la captura del comte per l'armada reiala, Raimond Batalha empachèt çaquelà la presa de possession del castèl que gardava en rebutant la tropa francimanda, fasent de prisonièrs e perseguissent los fugitius sus mai d'una lèga a còps de pèiras e de carrèls d'arcbalèstas. Coma son cosin Pèire de Mirapeis, castelan de Lordat, ensajavan alara de jogar la carta del sosten vengut del rei d'Aragon, aligat del comte de Foish. Finalament, aquestes dos castèls passèron jos la sobeiranetat del Capecian en escambi de la libertat del comte Rotgièr-Bernad mas sonque a la fin de l'annada de 1273.

 

Lo darrièr representant del linhatge qu'ajam trobat se sonava Joan Batalha, èra òme d'armas dins l'òst del comte de Foish e participèt a la mòstra d'aquesta armada facha al Mont de Marsan en 1339.  

 

Venèm donc d'estudiar lo linhatge dels Batalha sus un desenat de generacions entre 1063 e lo mitan del sègle 14. Los pichons noms mai utilizats dins la familha foguèron Raimond (8), Guilhèm (4), Bernad (3),  Rotgièr-Isarn (3) e mai rarament Pèire (2), Isarn (1), Rotgièr (1), Arnal (1) e Joan (1). L'identificacion del proprietari del sagèl ne serà mai aisida.

 

Podriá donc èsser Pèire Batalha qu'avèm encontrat coma testimòni de l'autrejament de la carta de costumas en 1207 o ben un segond Pèire Batalha que vesèm figurar demèst los representants de la populacion de Mirapeis alprèp dels cònsols dins un acòrd ambe Joan II de Levís en 1338.

 

Nòstra preferéncia anirà al primièr per doas razons.

La primièira ten a l'estile del sagèl e en particular a la forma de l'escut a la punta arredondida. Coma l'avèm dejà dich es la forma classica de l'escut occitan que se manten pendent lo sègle 13. L'escut al peisson sembla clarament d'aquesta epòca.

La segonda ven del sagèl utilizat per Guilhèm Batalha lo vièlh, cònsol de Mirapeis, apendut a un acte de julhet 1303 que garda ben encara lo sovenir del peis sus son camp mas que presenta ara al mièg un escut de forma ponchuda francesa marcat dels tres cabrions de Levís !

 

P1350856.JPG Sagèl n°425 bis del "Corpus des sceaux des villes"

Moulages AN D 5643 bis

 

Un sègle dessepara aquestes dos òmes del meteis linhatge e l'estudi de lors sagèls resumís a el tot sol aquestas cent annadas terriblas que vegèron l'esfaçament cultural e politic de la classa cavalieresca occitana d'abans la Crosada...

 

 

Sorgas principalas :  PASQUIER (F.) "Cartulaire de Mirepoix" T. II, Tolosa, Privat 1921 ; DEVIC (Dom C.) et VAISSETE (Dom J.), «Histoire Générale de Languedoc », T. IV, V, VII, Tolosa 1840 reed. 1993 ; BEDOS (B.), « Corpus des sceaux français du Moyen-Âge – Tome 1 Les sceaux des villes », Archives Nationales, Paris, 1980 ; PAILHES (Cl.), « Le comté de Foix, un pays et des hommes... », Ed. La louve, Caors, 2006 ; HANCKE (G.), « L’hérésie en héritage – Familles de la noblesse occitane dans l’Histoire, du XIIè au début du XIVè siècle : un destin commun. », ed. La Louve, Caors, 2006 ; ROQUEBERT (M.), «L’Epopée Cathare IV - 1229-1244: mourir à Montségur », Tolosa, Privat, 1989 ; DUVERNOY (J.), « Le dossier de Montségur – Interrogatoires d’inquisition 1242-1247 », ed. del Pérégrinateur, Tolosa, 1998 ; GUILLOT (F.), "Le comte et les rois : le castrum de Montréal-de-Sos en 1272" Universitat Tolosa-Miralh, 2009.

 

 

 

 

Repost 0
Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 09 Arièja
commenter cet article
19 janvier 2011 3 19 /01 /janvier /2011 13:23

St-Lizier-mai-2006.jpg

ATENCION ARTICLE EN CHANTIER !


L'anciana catedrala de la ciutat bisbala de Conserans presenta un ensemble remirable de pinturas muralas romanicas (absida) e goticas (voltas).

 

Aquestas darrièras pinturas foguèron realizadas en dos temps ; a la debuta del sègle 14 après la (re)construccion de las voltas del còr, del crosièr e de la primièra travada per l'avèsque Augièr de Montfaucon puèi al sègle 15 per las doas darrièras travadas goticas. Amassan en tot un quarantenat d'escuts pinturats sus de frisas blavas esteladas e environadas d'un decòr en "fals aparelh". 

 

 

  vista generala del còr

 

Malurosament totes los escuts se pòdon pas legir e una bona mitat semblan aver perdut la màger part de loras compausicions. Atanben, d'unas colors coma l'aur an perdut de lora intensitat e apareisson passidas ambe de riscas de confusion ambe l'argent.

  

Pr'aquò un estudi menimós de l'ensemble mòstra que las armas son estadas ordenadas segon un òrdre regular e simetric, çò que nos permet de reconstituir las partidas illegiblas.

 

Sus la volta del crosièr, 12 escuts son repartits sus las quatre brancas d'una crotz partent de la clau.

 

IMGP1697.JPG

 

Cada branca sembla portar las tres meteissas armas figuradas donc quatre còps caduna d'un biais simetric a partir de la clau de volta.

 

  

Las primièras representan un escartairat que se podriá blasonar aital :

 

"escartairat als 1 e 4 partit d'argent a la crotz patuda e a la bordadura de vermelh (qu'es de Comenges) e d'aur  a doas vacas de sable ; als 2 e 3 d'aur als tres cabrions de sable (?)  al limbèl de 5 pendents de sable (?)".


IMGP1701bis.JPG
 Las armas figuradas dins lo quartièrs 1 e 4 podrián associar la crotz patuda de Comenges ambe las armas dels senhors d'Aspet, desconegudas fins ara. D'efièch, sabèm que la baronia d'Aspet, una de las mai importantas del país, passèt a la fin del sègle 12 dins la familha de Comenges ambe lo maridatge de Fortanièr, cabdèt del comte Dodon, ambe l'eiritièra d'Arnaud-Raimond d'Aspet.
 
La division d'aqueste patrimòni entre los tres filhs de Fortanièr e la creacion de tres senhoriás diferentas (Aspet, Prat e Berat), complican l'estudi de la genealogia de las brancas del linhatge pendent los sègles 13 e 14. En particular, lo ròtle de la familha biarnesa de Coarasa demòra escur dins lo relevament a doas represas (fin del sègle 13 puèi debuta del sègle 15) del nom d'Aspet e de la captacion que faguèron d'aquesta baronia.

 

L'estudi dels sagèls que los Coarasa d'Aspet utilizavan al sègle 15 nos pòt çaquelà esclairar un pauc. I apareisson un anèl que paréis èsser lo mòble originèl de la familha biarnesa present dins sas armas tradicionalas "de vermelh a l'anèl d'argent" (1409). Podèm veire çai-jos qu'aqueste anèl foguèt sovent associat dins un escartairat ambe la crotz patuda de Comenges (Raimond en 1441), ambe doas vacas passantas (Raimond Arnaud en 1456) o encara un partit d'aquestas doas darrièras armas (Raimond en 1406). Aquesta darrièra version de las armas se tòrna trobar escultada sus una clau de volta de la glèisa d'Aspet.  

 

  Coarase-1-copie-1.JPG      Coarase-2-copie-1.JPG

  

   Coarase-3.JPG       Coarase-4.JPG

Armas dels membres de la familha Coarasa segon los sagèls del sègle 15 conservats. D'après l'"Inventaire des sceaux de la collection des pièces originales du Cabinet des titres à la BN" publicat per J.Roman.

 

Los eraldistas classics an interpretat la preséncia d'aquestas doas vacas coma lo signe d'una aligança entre la familha de Coarasa e los vescomtes de Biarn sens pas jamai ne trobar de traça dins las genealogias dels dos linhatges. Aital, trobam aqueste quartièr blasonat de costuma "d'aur a doas vacas passantas de vermelh embanadas, coletadas e clarinelhadas d'azur" coma las armas de Biarn. Çaquelà, aquestas armas son lo mai sovent associadas dins un partit ambe las de Comenges e pas directament ambe las de Coarasa. Nos sembla donc qu'es ben en Comenges que cal cercar lora origina.

 

Dins un vièlh article de la "Revue de Comminges" (1891), trobam la mencion d'un sagèl , ara desaparegut, ont un Arnaud Raimond d'Aspet èra representat a caval e portant un escut partit de " deux otelles de Comminges et deux vaches du Béarn". Aqueste sagèl qu'èra conservat dins l'ostal de comuna d'Aspet deviá probablament datar del sègle 13. D'efièch, trobam un personatge d'aqueste nom, senhor d'Aspet, filh de Fortanièr de Comenges e de l'eiritièra d'Aspet. Es mai que probable qu'aqueste Arnaud Raimond, mencionat entre 1219 e 1257, aja associat dins un partit las armas de son paire e las de sa maire, coma se fasiá plan sovent a aquesta epòca.   

 

De mai, avèm descobèrt dins un tractat de blason del sègle 17 las armas dels Coarasa blasonadas " de vermelh a un anèl d'argent, escartairat d'aur a doas vacas de sable" (J.BOISSEAU, "Promptuaire armorial, traitant du blason, des mots et termes usités en ce noble art...", 1657, p.61). Es plan ambe aquestes esmalts que las vacas son representadas suls escuts de Sant Lisièrs e podèm donc far l'ipotèsi qu'aqueste partit de Comenges e de doas vacas de sable sus camp d'aur foguèron las armas dels Comenges-Aspet dels sègles 13 e 14, adoptadas pels senhors de Coarasa quand eiritèron definitivament de la baronia d'Aspet al començament del sègle 15.

 

 

Encara un element per afortir aquesta assercion es donat per la Cançon de la Crosada. D'efièch, dins la laissa 209 que conta la guèrra facha per Jòris, luòctenent de Montfòrt, al comte de Comenges en 1218, lo vèrs 86 evòca las ensenhas de l'òst comengés ondradas de "la crotz e la penche e'l taur e la berbitz". Sabèm qu'aquesta crotz es la de Comenges e que la "berbitz" es donada per la rima a la plaça dels dos arets d'Espan de Lomanha. Lo "taur" trobariá aquí una identificacion plausibla coma representacion de las doas vacas del senhor Raimond At d'Aspet, present dins la tropa comengesa (vèrs 44). Coma per la "berbitz", lo mot "taur" seriá estat causit a la plaça de vaca per respectar la contrencha del vèrs, aquí lo nombre de 13 sillabas.   

 

Los dos autres quartièrs de l'escartairat son pas sens rampelar las armas de la familha de Levís de Mirapeis (Mirepoix, 09). D'efièch, una branca cabdèta d'aqueste linhatge francés, installat en Occitània a la favor de la Crosada de Simon de Montfòrt, s'implantèt en Volvèstre puèi en Conserans ambe lo maridatge de Tibaut I de Levís ambe Anglésia de Montagut, eiritièra de la senhoriá de Montbrun (Montbrun-Bocage, 31) abans 1294. Montbrun se tròba a mens de 20 quilomètres de Sant Lisièrs e lo coble sembla aver agut de dreches dins la castelaniá de Prat, vesina de la ciutat bisbala.

 

Lor filh, Tibaud II de Levís-Montbrun esposèt Seguina de Comenges, dicha "d'Espanha", filha d'Arnaud de Comenges, vescomte de Conserans. Enfin, lora filha, Cezèlia, se maridèt ambe son cosin Carles d'Espanha, del linhatge dels senhors de Montespan, e agèt un filh nomenat Tibaud d'Espanha dich "de Levís" que foguèt Governador de Comenges en 1413. Aqueste sagelava en 1421 d'un escut escartairat d'Espanha (al leon e a la bordadura) e de Levís (a tres cabrions).

 

Se las doas ipotèsis qu'avançam èran justas, voldriá dire que lo proprietari d'aqueste escartairat seriá eissut d'una aligança anteriora al sègle 14 entre un membre de la familha de Levís e qualqu'un apartenent al linhatge de Comenges-Aspet. Pel moment, avèm pas trobat traça d'aquò dins los ensages de genealogia d'aquestas doas parentèlas.      

 

 

En segonda pausicion sus la frisa trobam las armas non encara identificadas d'un personatge que sembla èsser estat pro important vist que figuran un autre còp en bona plaça dins un quadrilòb mes en valor sus una paret verticala de la nau. Se pòdon blasonar  :

 

IMGP1699bis.JPG

 

"de vermelh als tres ròcs d'argent " P1030862

 

  La preséncia dels ròcs nos convida a far l'ipotèsi que podriá s'agir de las armas parlantas del potent linhatge de Ròca-Fòrt que contrarotlava dempuèi son castèl ajocat l'accès nòrd del Naut-Comenges, al confluent de Garona e Salat. Las armas d'aqueste linhatge son per l'ora desconegudas. Aquesta familha atestada dempuèi lo sègle 12 dins l'entoratge dels comtes de Comenges, resistiguèt a l'armada de Simon de Montfòrt venguda assetjar la fortalesa en 1213. Perdèt de son importància al fial del sègle 13 e la senhoriá de Ròca-Fòrt passèt a una branca capdeta de Comenges dins la segonda mitat del sègle 14.  

 

  Çaquelà, tot aquò son pas que de supausicions e de novèlas descobèrtas nos permetràn benlèu un jorn d'avançar sus aquesta identificacion.

    

 

 

 


En tresena pausicion, se pòdon identificar  las armas d'Augièr de Montfaucon (1279-1303), l'avèsque bastidor que faguèt realizar lo voltament pauc abans sa mòrt. Sortiguèt d'una familha de senhors de que lo castèl senhorejava lo vilatge de Molins en Conserans. Uèi, ne demòra pas mai que las roinas de la capèla castrala romanica dedicada a Sant Miquèl que se pòdon observar a Montfaucon d'en bas. L'escut de l'avèsque apareis quatre còps sus la volta e presenta las armas parlantas :

 

" de vermelh al falcon d'argent jocat sus un mont del meteis"

 

  IMGP1700

 

Coma l'avèm ja dich, es el que faguèt bastir aquestas voltas, sembla donc normal que sas armas figuren en bona plaça dins lo decòr d'aquesta partida de l'edifici. Podèm ajustar que l'escut de l'avèsque es tanben representat tres còps en dejós del quadrilòb portant lo Crist en majestat de l'absida. 

 

 

Las frisas eraldicas contunhan de cada costat del crosièr e se perlongan sus las voltas de cada braç de la glèisa per una seguida de cinc escuts. Sols los escuts del braç meridional se pòdon encara legir alara que los del braç nòrd presentan pas que de camps plens, benlèu escafats.

 

 

  P1030845.JPG                         P1030839.JPG

          Escuts del braç nòrd                                                                  Escuts del braç sud

 

P1030832

 

 

 

En partent del crosièr tornam trobar en primièra pausicion l'escartairat d'un partit e de cabrions de qu'avèm fach l'analisi çai-sus. Es sus aqueste exemplari que se pòdon observar lo melhor las doas vacas de sable alara que los cabrions apareisson aicí puslèu roges.

 

 

  

En segonda pausicion, vesèm un escut "de vermelh plen". Es malaisit de dire se los mòbles an desaparegut o se l'escut es estat pinturat aital a l'origina. L'accesion de la maison de Narbona-Talairan, que portava aquestas armas, al vescomtat de Conserans data pas que de 1499, çò qu'es ben tròp posterior per explicar lora preséncia sus nòstra volta de la fin del sègle 13. Çaquelà, sabèm que los vescomtes de Narbona avián dejà ancianament de relacions ambe lo Conserans. D'efièch, Guilhèm de Narbona, filh cabdèt del vescomte Aimeric Ièr e de Joana de l'Isla de Baish (L'isle-Jourdain, 31) esposèt a la debuta del sègle 14, Galharda filha de Tibaut I de Levís-Montbrun e d'Anglésia de Montagut qu'avèm dejà encontrats un pauc mai naut. Podriam aver aquí una pista plausibla d'identificacion.

 

 

 

  IMGP1702bis  

 

 

Puèi ven un escut portant "d'aur a la bordadura de vermelh". Qualques sorgas del sègle 19 indican que s'agís de las armas dels vescomtes de Conserans. D'efièch, trobariam la mencion d'aquestas armas dins los escriches de Jehan de Joinville, lo cronicaire francés de la setena crosada que visquèt al sègle 13. Avèm pas capitat çaquelà de ne trobar la traça dins lo tèxte integral de sa "Vie du roi Saint Louis". Urosament, dos sagèls posteriors descrits  per Paul La Plagne Barris nos confirman aqueste blasonament. 

 

 

 

 

 

 

 

 

sagèl n°187Lo primièr (n°187) es lo d'Arnaud Rogièr de Comenges, filh de Rogièr de Comenges, vescomte de Conserans e d'Isabèl Trousseau, dicha Trossèla, eiritièira del vescomtat de Borniquèl (Bruniquel, 82). Sus aqueste sagèl apendut a un acte de 1368, vesèm un escut portant la crotz clechada e pometada de Tolosa (lo vescomtat de Borniquèl èra un apanatge d'una branca capdèta dels comtes de Tolosa) al centre d'un quadrilòb cargat tanben de quatre escuçons a una bordadura. Arnaud Rogièr fondèt la branca de Comenges-Borniquèl a qual devèm la construccion dels polits castèls d'aquesta borgada carcinòla.

 

  

 

 

 

 

sagel-n-189.JPGLo segond (n°189) es lo del cavalièr Raimond Rogièr de Comenges, vescomte de Conserans, apendut a una quitança de convenença per el e sa companhiá de 24 escudièrs en 1426. Presenta un escut a la bordadura subremontat d'un èlm ondrat d'un cap de gal.

 

 

 

Vesèm donc que los vescomtes de Conserans, se avián gardat lo nom ancestral de Comenges, avián adoptat d'autras armas que lors parents de la branca ainada. D'efièch, la creacion d'un vescomtat de Conserans coma apanatge d'una branca capdèta de Comenges pel comte Dodon remonta, coma per la baronia d'Aspet, a la fin del sègle 12.

Aital, Rogièr, primièr  vescomte de Conserans e fraire  capdèt de Bernard IV de Comenges, participèt a la reconquèsta e a la defensa de Tolosa fàcia a l'armada envasidora de Simon de Montfòrt en 1217-1218. 

 

Son rèire-felen, Arnaud de Comenges dich d'Espanha, vescomte de Conserans, es contemporanèu del voltament de la catedrala a la fin del sègle 13.  Son escais li veniá de sa maire Grisa d'Espanha, eiritièra de Montespanh, esposa del vescomte Rogièr III son paire. Arnaud decidiguèt d'alhors de relevar lo nom d'Espanha al profièch de son tresen filh apelat tanben Arnaud qu'eiritèt de la baronia de Montespanh e comencèt una novèla branca del linhatge. Es çò qu'explica la preséncia d'escuçons d'aur a la bordadura de vermelh en òrle dins las armas dels senhors de Montespanh : "d'argent al leon de vermelh a la bordadura de sinòple cargada de sièis escuçons d'aur a la bordadura de vermelh".

 

      Espanha-Montespanh.JPG

 

 

Una representacion d'aquestas armas del linhatge d'Espanha apareisson al foliò 118 v de l'Armorial de Gilles Le Bouvier a l'entorn de 1450.

 

f-118vEspanha.jpg

 

Tornam ara al decòrs de nòstra catedrala. En dejós de l'escut dels vescomtes de Conserans, se pòdon observar las armas primitivas dels comtes de Comenges. 

 

Se blasonan aital : "d'argent a la crotz patuda de vermelh a la bordadura del meteis"

 

Coma l'avèm dejà evocat, la familha de Comenges ocupèt pendent l'Edat-Mejana una plaça de primièr plan dins l'istòria de Conserans. D'efièch lo comtat de Conserans, dependent del comtat de Foish dempuèi lo començament del sègle 11, passèt jos la dominacion dels comtes de Comenges al mièg del sègle 12, benlèu a la seguida d'una guèrra. La segonda mitat del sègle foguèt marcada pel conflicte violent entre los avèsques de Conserans e los comtes de Comenges acusats d'acaparar los bens ecclesiastics e de practicar la simonia. La creacion d'un vescomtat al profièch d'una branca capdeta enlevèt pas totes lors poders als comtes que gardèron lors dreches senhorials sus mantunas partidas del país ( plana al nòrd, Castilhonés...). La preséncia d'aquestas armas sus las voltas de la catedrala representa donc pas una suspresa...

 

Dins un interessant article paregut dins la "Revue de Comminges" (1èr trimèstre de 1996), J.-P. Argyriades a temptat de balhar una explicacion a l'origina e a l'evolucion posteriora d'aquestas armas de Comenges.

 

D'efièch, es interessant de veire qu'entre las representacions pinturadas sus la volta de la debuta del sègle 14 e las del sègle 15 visiblas sus las doas darrièras travadas, se pòt observar un lisament de la crotz patuda cap a las "otèlas" modèrnas de Comenges que son pas qu'una desformacion del dessenh primitiu.

 

 

Per aqueste autor, la crotz patuda seriá estada causida en referéncia als templièrs de que los comtes de Comenges foguèron plan pròches après lora fondacion d'una importanta comandariá en plen còr de lors domenis, a Montsaunés. Mas contunha en observant que tre la primièra mitat del sègle 14, lo dessenh de l'escut de Comenges evoluís, esfaçant la crotz patuda e la bordadura per inventar aqueste mòble unenc dins l'eraldica, l'otèla, que d'unes descrivan coma una grana e los autres coma lo fèrre d'una lança. Cal dire que l'epòca es pas mai a aficar sos ligams ambe l'òrdre del Temple que ven d'èsser dissolgut pel rei de França Philippe le Bel. 

    

 

 

 

  P1030842

 

   Escuts de Comenges (en naut) e de Montfaucon (en bas).

 

 

Enfin, tornam trobar l'escut a las armas de l'avèsque Augièr de Montfaucon, de qu'avèm fach la descripcion çai-sus. 

 

 

 

- Puèi, encontram doas versions de çò que sembla èsser lo meteis escut :

 

"d'argent a la benda d'azur*" aliàs "d'argent a la barra d'azur*"

  * benlèu de sable ?

 

- Un escut que pòrta :  "d'argent o d'aur a la bordadura de vermelh". S'agís probablament de l'escut d'un membre de la familha d'Espanha de Montespan. 

 

- Un escut que sembla presentar un partit e qu'es somat d'un capèl roge (probablament coma una marca distinctiva d'una prelatura)

 

 

- Mantuns escuts semblan "de vermelh plen" e "d'argent plen" segurament perque los mòbles o las figuras son estats escafats...

 

- Enfin, podèm veire un escut a las armas modèrnas de França "d'azur a tres flordalisses d'aur " .

 

 

 

P1030850P1030856

 

  Sorgas principalas : HIGOUNET (C.),« Le comté de Comminges de ses origines à son annexion... », St Gaudens, L'Adret, rééd. 1984 ; JAOUL (M. jos la dir. de), DECOTTIGNIES-TCHINKATI (S.), « Les peintures monumentales du XIè au XVIIIè siècle – Ariège. », Coll. L’inventaire – Images du patrimoine, Accord édition, Toulouse, 2004. 

Repost 0
Published by eraldica-occitana.over-blog.com - dans 09 Arièja
commenter cet article